Θλίψη ανατέλλει στην καρδιά μου. Με φοβίζει ο θάνατος.

ΓΚΙΛΓΚΑΜΕΣ

Η ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ TOΥ ΕΑΥΤΟΥ είναι ένα υπέρτατο δώρο, ένας θησαυρός πολύτιμος όσο η ζωή. Είναι αυτό που μας καθιστά ανθρώπους. Έχει όμως ένα πολύ ακριβό κόστος: την πληγή της θνησιμότητας. Την ύπαρξή μας θα σκιάζει για πάντα η γνώση ότι θα μεγαλώσουμε, θα ανθήσουμε και αναπόφευκτα θα συρρικνωθούμε και θα πεθάνουμε.

Η θνητότητα μας στοιχειώνει από το ξεκίνημα της Ιστορίας. Πριν από τέσσερις χιλιάδες χρόνια ο Βαβυλώνιος ήρωας Γκιλγκαμές στοχαζόταν πάνω στον θάνατο του φίλου του Ενκίντου με τα λόγια που παρέθεσα παραπάνω: «Σκοτείνιασες και δεν μπορείς να μ' ακούσεις. Όταν πεθάνω δεν θα είμαι άραγε κι εγώ σαν τον Ενκίντου; Θλίψη ανατέλλει στην καρδιά μου. Με φοβίζει ο θάνατος».

Ο Γκιλγκαμές μιλάει εξ ονόματος όλων μας. Όπως φοβόταν εκείνος τον θάνατο, το ίδιο συμβαίνει σε όλους μας — όλους ανεξαιρέτως, άντρες, γυναίκες και παιδιά. Για ορισμένους από εμάς ο φόβος του θανάτου εκδηλώνεται μόνο έμμεσα, είτε σαν γενικευμένη ανησυχία είτε μεταμφιεσμένος σε ένα άλλο ψυχολογικό σύμπτωμα. Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν έναν ξεκάθαρο και συνειδητό χείμαρρο άγχους για τον θάνατο. Για άλλους πάλι από εμάς ο φόβος του θανάτου ξεσπάει σ' έναν τρόμο που αρνείται κάθε ευτυχία και κάθε επιτυχία.

Εδώ και πολλούς αιώνες στοχαστικοί φιλόσοφοι επιχειρούν να επιδέσουν την πληγή της θνητότητας και να μας βοηθήσουν να διαμορφώσουμε τη ζωή μας μέσα στην αρμονία και τη γαλήνη. Ως ψυχοθεραπευτής έχω δουλέψει με πολλούς ανθρώπους που αγωνίζονται ν' αντιμετωπίσουν το άγχος του θανάτου, κι έχω διαπιστώσει ότι η αρχαία σοφία, ιδίως η σοφία των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, αφορά απολύτως την εποχή μας.

Πράγματι, στη θεραπευτική μου δουλειά θεωρώ πνευματικούς μου προγόνους όχι τόσο τους μεγάλους ψυχιάτρους και ψυχολόγους του τέλους του δέκατου ένατου και των αρχών του εικοστού αιώνα —τον Pinel, τον Freud, τον Jung, τον Pavlov, τον Rorschach και τον Skinner— όσο τους κλασικούς Έλληνες φιλοσόφους, και ιδίως τον Επίκουρο. Όσο περισσότερα μαθαίνω γι' αυτόν τον εξαιρετικό Αθηναίο στοχαστή, τόσο πιο έντονα αναγνωρίζω τον Επίκουρο ως τον πρωτο-υπαρξιακό ψυχοθεραπευτή, και τις δικές του ιδέες θα χρησιμοποιήσω σε ολόκληρο το βιβλίο αυτό.

Ο Επίκουρος γεννήθηκε το 342 π.Χ., λίγο μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, και πέθανε το 270. Σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν το όνομά του μέσα από τη λέξη επικούρειος, που σημαίνει έναν άνθρωπο αφοσιωμένο στις λεπτές απολαύσεις των αισθήσεων (ιδίως στο καλό φαγητό και ποτό). Στην ιστορική πραγματικότητα όμως ο Επίκουρος δεν υποστήριζε την αισθησιακή απόλαυση. Πολύ περισσότερο τον απασχολούσε η κατάκτηση της γαλήνης (αταραξία).

Ο Επίκουρος ασκούσε την «ιατρική φιλοσοφία» και επέμενε ότι, όπως ο γιατρός θεραπεύει το σώμα, ο φιλόσοφος πρέπει να θεραπεύει την ψυχή. Κατά την άποψή του η φιλοσοφία είχε έναν μόνο αποδεκτό στόχο: ν' ανακουφίσει την ανθρώπινη δυστυχία. Ποια αιτία όμως βρίσκεται στη ρίζα αυτής της δυστυχίας; Ο Επίκουρος πίστευε ότι ήταν ο αδιάλειπτος φόβος μας για τον θάνατο. Το τρομακτικό όραμα του αναπόφευκτου θανάτου, έλεγε, εμποδίζει τον άνθρωπο να χαίρεται τη ζωή και διαταράσσει κάθε απόλαυση. Για ν' ανακουφίσει τον φόβο του θανάτου, ανέπτυξε πολλά δραστικά διανοητικά πειράματα, τα οποία μ' έχουν βοηθήσει ν' αντιμετωπίσω το προσωπικό μου άγχος θανάτου και μου έχουν προσφέρει τα εργαλεία που χρησιμοποιώ για να βοηθήσω τους ασθενείς μου.

Στις σκέψεις που παραθέτω στη συνέχεια, αναφέρομαι συχνά στις πολύτιμες ιδέες του Επίκουρου. Η προσωπική μου εμπειρία και το κλινικό μου έργο με δίδαξαν ότι το άγχος για τον θάνατο περνάει φάσεις εξάρσεων και υφέσεων σε όλη τη διάρκεια του κύκλου της ζωής. Τα παιδιά είναι αδύνατο να μην παρατηρήσουν, ήδη από την πολύ νεαρή τους ηλικία, το αχνοφέγγισμα της θνητότητας στον κόσμο που τα περιβάλλει - ξερά φύλλα, ψόφια έντομα και νεκρά κατοικίδια, γιαγιάδες και παππούδες που εξαφανίζονται, γονείς που πενθούν, απέραντες εκτάσεις με μνήματα νεκρών. Τα παιδιά ενδέχεται απλώς να παρατηρούν, να απορούν και, ακολουθώντας το παράδειγμα των γονιών τους, να παραμένουν σιωπηλά. Αν εκφράσουν ανοιχτά το άγχος τους, οι γονείς τους έρχονται σε εμφανώς δύσκολη θέση και, βέβαια, βιάζονται να τους προσφέρουν παρηγοριά. Μερικές φορές οι ενήλικοι προσπαθούν να βρουν παρηγορητικά λόγια, ή μεταθέτουν το όλο ζήτημα στο απώτερο μέλλον, ή ανακουφίζουν το άγχος των παιδιών με παραμύθια που αρνούνται τον θάνατο και μιλούν για ανάσταση, για αιώνια ζωή, για παράδεισο και επανένωση.

Ο φόβος του θανάτου φυσιολογικά λειτουργεί υπογείως από τα έξι περίπου χρόνια ως την εφηβεία, τα ίδια χρόνια που ο Φρόυντ προσδιόρισε ως την περίοδο της λανθάνουσας σεξουαλικότητας. Έπειτα, στη διάρκεια της εφηβείας, το άγχος θανάτου ξεσπάει με ένταση: συνήθως οι έφηβοι σκέφτονται πολύ τον θάνατο. Μερικοί αυτοκτονούν. Πολλοί σημερινοί έφηβοι μπορεί ν' αντιμετωπίζουν το άγχος θανάτου με το να γίνονται κυρίαρχοι και νομείς θανάτου στη δεύτερη ζωή που ζουν στα βίαια βιντεοπαιχνίδια. Άλλοι αψηφούν τον θάνατο με μακάβριο χιούμορ και με τραγούδια που τον σαρκάζουν, ή βλέποντας ταινίες τρόμου μαζί με φίλους. Τα πρώτα χρόνια της δικής μου εφηβείας πήγαινα δυο φορές την εβδομάδα σ' ένα μικρό σινεμά πολύ κοντά στο μαγαζί του πατέρα μου και μαζί με τους φίλους μου κάναμε συναυλία από στριγκλιές στις ταινίες τρόμου, ενώ μας ξετρέλαιναν και οι αναρίθμητες ταινίες για τη βαρβαρότητα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου. Θυμάμαι το σιωπηλό ρίγος π ου ένιωθα για το εντελώς τυχαίο γεγονός ότι γεννήθηκα το 1931 και όχι τέσσερα χρόνια νωρίτερα όπως ο ξάδελφός μου ο Χάρρυ, ο οποίος σκοτώθηκε στη σφαγή της απόβασης στη Νορμανδία.

Μερικοί έφηβοι αψηφούν τον θάνατο παίρνοντας ακραία ρίσκα. Ένας από τους ασθενείς μου –ένας άνθρωπος με πολλές φοβίες και μ' έναν διάχυτο τρόμο πως ανά πάσα στιγμή θα συνέβαινε κάποια μεγάλη καταστροφή- μου είπε ότι στα δεκαέξι του είχε αρχίσει να κάνει ελεύθερες πτώσεις από αεροπλάνο και μάλιστα το είχε δοκιμάσει πολλές φορές. Τώρα, κοιτάζοντας προς τα πίσω, πιστεύει ότι αυτό ήταν ένας τρόπος να διαχειριστεί τον μόνιμο φόβο του για τη θνητότητά του.

Όσο περνούν τα χρόνια, οι εφηβικές ανησυχίες για τον θάνατο παραμερίζονται από τα δύο μείζονα καθήκοντα ζωής των νεαρών ενηλίκων: να ακολουθήσουν μια καριέρα και να ξεκινήσουν μια οικογένεια. Αργότερα, έπειτα από τρεις δεκαετίες, καθώς τα παιδιά φεύγουν από το σπίτι και αρχίζουν να διαφαίνονται σημάδια του τέλους της επαγγελματικής σταδιοδρομίας, ξεσπάει πάνω μας η κρίση της μέσης ηλικίας, και το άγχος θανάτου εκρήγνυται ξανά με μεγάλη ένταση. Αγγίζοντας πια την κορυφή της ζωής μας και κοιτάζοντας το μονοπάτι που βρίσκεται μπροστά μας, νιώθουμε φόβο που δεν είναι πια ανηφορικό αλλά κατηφορίζει προς την παρακμή και τη συρρίκνωση. Από το σημείο αυτό και μετά, οι ανησυχίες μας για τον θάνατο δεν απομακρύνονται ποτέ από τη σκέψη μας.

Δεν είναι εύκολο να ζει κανείς κάθε στιγμή έχοντας ολοκληρωτική συνείδηση του θανάτου. Είναι σαν να προσπαθείς να γυρίσεις τα μάτια σου στον ήλιο: για πολύ λίγο μπορείς να το αντέξεις. Επειδή δεν μπορούμε να ζήσουμε πετρωμένοι από φόβο, γεννάμε μεθόδους για να μαλακώσουμε τον τρόμο του θανάτου. Προβάλλουμε τον εαυτό μας στο μέλλον μέσα από τα παιδιά μας. Γινόμαστε πλούσιοι, διάσημοι, επεκτεινόμαστε όλο και πιο πολύ. Αναπτύσσουμε καταναγκαστικές προστατευτικές τελετουργίες. Ή ασπαζόμαστε μια αδιάσειστη πίστη σ' έναν τελικό σωτήρα. Ορισμένοι άνθρωποι -με υπέρτατη εμπιστοσύνη στην άτρωτη φύση τους- ζουν ηρωικά, συχνά χωρίς να σέβονται την ασφάλεια ούτε τη δική τους ούτε των άλλων. Άλλοι πάλι επιχειρούν να υπερβούν την οδυνηρή κατάσταση διαχωρισμού που προκαλεί ο θάνατος συγχωνευόμενοι - μ' έναν αγαπημένο, με μια ιδεολογία, με μια κοινότητα, μ' ένα Θείο Ον. Το άγχος θανάτου είναι η μητέρα όλων των θρησκειών, οι οποίες, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, επιχειρούν να καταλαγιάσουν την αγωνία του πεπερασμένου της ύπαρξής μας. Ο θεός, όπως έχει διατυπωθεί διαπολιτισμικά, όχι μόνο καταπραΰνει την οδύνη της θνητότητας μέσα από ένα όραμα αιώνιας ζωής, αλλά και μετριάζει την εναγώνια απομόνωση προσφέροντας μια αιώνια παρουσία, και παρέχει ένα ξεκάθαρο πρότυπο για μια ζωή με νόημα.

Ακόμα όμως και με τις πιο αφοσιωμένες, τις πιο αξιοσέβαστες άμυνες, ποτέ δεν μπορούμε να καθυποτάξουμε απόλυτα το άγχος του θανάτου: είναι πάντα παρόν, καραδοκεί σε κάποια κρυφή ρεματιά του μυαλού. Πιθανότατα, όπως λέει ο Πλάτων, δεν μπορούμε να πούμε ψέματα στο πιο βαθύ μας κομμάτι.

Αν ήμουν πολίτης της αρχαίας Αθήνας γύρω στο 300 π.Χ. (μια εποχή που συχνά ονομάζεται χρυσός αιώνας της φιλοσοφίας) και βίωνα έναν πανικό θανάτου ή έβλεπα έναν εφιάλτη, σε ποιον θα στρεφόμουν για να καθαρίσει ο νους μου από τα πλοκάμια του φόβου; Είναι πολύ πιθανό ότι θα έκανα μια βόλτα ως την αγορά, ένα μέρος της αρχαίας Αθήνας όπου βρίσκονταν πολλές από τις σημαντικές σχολές φιλοσοφίας. Θα περνούσα έξω απ' την Ακαδημία που είχε θεμελιώσει ο Πλάτων ( Λογοτεχνική αδεία ο Γιάλομ τοποθετεί την Ακαδημία του Πλάτωνα μέσα στα όρια της Αρχαίας Αγοράς, ενώ βρισκόταν στον Κολωνό, μέσα στο ιερό άλσος του Ακάδημου. Σ.τ.μ.) και που τώρα τη διηύθυνε ο ανιψιός του, ο Σπεύσιππος. Θ' άφηνα πίσω μου το Λύκειο, τη σχολή του Αριστοτέλη, μαθητή κάποτε του Πλάτωνα, αλλά πολύ απομακρυσμένο φιλοσοφικά από εκείνον για να οριστεί διάδοχός του. Θα προσπερνούσα τις σχολές των Στωικών και των Κυνικών και θ' αγνοούσα τους διάφορους περιπλανώμενους φιλόσοφους που θ' αναζητούσαν μαθητές. Τέλος θα έφτανα στον Κήπο του Επίκουρου κι εκεί νομίζω ότι θα έβρισκα τη βοήθεια που θα ζητούσα…

Απόσπασμα από το βιβλίο του IRVIN D. YALOM: «ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ TOY ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ - ΑΦΗΝΟΝΤΑΣ ΠΙΣΩ ΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ»

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΝΟΥ - ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΓΡΑ

Φανταστική Λογοτεχνία - Κλασικά κείμενα

Μάκης Πανώριος

Η «λογοτεχνία του φανταστικού» είναι είδος με δική του μορφή και δικά του σύμβολα. Ο όρος «φανταστικό», που τη διαχωρίζει από τα άλλα είδη, αναφέρεται συνήθως σε φαινόμενα που δεν έχουν συμβεί, δεν συμβαίνουν, ούτε και θα μπορούσαν να συμβούν, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της επιστήμης. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο του φανταστικού, που χαρακτηρίζεται πάντα από τη σύγκρουση ορθολογικού-ανορθολογικού, δηλαδή από την εισβολή του "αφύσικου" στο "φυσιολογικό", σχετίζεται ίσως με την ανάγκη μεταστοιχείωσης και επαναδημιουργίας του κόσμου, με τις ελευθερίες και τις δυνατότητες που παρέχει η φαντασία.

Οι ρίζες του «φανταστικού» ανάγονται στην προϊστορία του ανθρώπου και συνδέονται με το στοιχείο του "τερατώδους" που χαρακτήριζε το περιβάλλον του (γιγάντια ζώα, οικολογικές ανακατατάξεις, ουράνια φαινόμενα).

Βιώνοντας αυτό το ακατανόητο περιβάλλον, μέσα στο οποίο η νύχτα και η ημέρα επιβεβαιώνουν κάθε στιγμή το ανεξήγητο του κόσμου (με τη γέννηση και το θάνατο, κυρίως), ο άνθρωπος υποχρεώνεται να «φανταστεί» την ύπαρξη μιας άλλης πραγματικότητας, που λειτουργεί πέρα από τον περιορισμένο και στενό ορίζοντα της καθημερινότητάς του. Η άλλη αυτή πραγματικότητα υπονομεύει την υπάρχουσα, αναιρεί τη γνώση του ανθρώπου για αυτήν, αποδεικνύει το «πεπερασμένο» του. «Στον ουρανό και τη γη υπάρχουν ασύλληπτες δυνάμεις», λέει ο Σαίξπηρ στον Αμλετ. Αυτές οι «ασύλληπτες δυνάμεις» είναι που δίνουν υπόσταση στο φανταστικό και το προσδιορίζουν ως είδος. Τα «μη ρεαλιστικά» του σύμβολα δημιουργούν «εξωλογικά» φαινόμενα-συμβάντα, που οικοδομούν τη μυθολογία του. Το φάντασμα του Δαρείου, που επιστρέφει από τη Χώρα των Νεκρών στους Πέρσες του Αισχύλου, και ο πατέρας του Αμλετ προσυπογράφουν με την παρουσία τους την ύπαρξη του «άλλου σύμπαντος».

Το «φανταστικό» εμφανίζεται δυναμικά σε περιόδους οπότε παρατηρούνται αναταραχές και ρήγματα (πόλεμοι, ασθένειες, μεγάλα επιτεύγματα). Τότε ξυπνούν τα αρχέγονα «τέρατα και κτήνη». Η επανεμφάνισή τους τροφοδοτεί τη φανταστική λογοτεχνία, η οποία τελικά δεν είναι τίποτε περισσότερο ή λιγότερο παρά αντανάκλαση, είδωλο της κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας ιδωμένης μέσα από παραμορφωτικό κάτοπτρο.

Francis Bacon
Νέα Ατλαντίδα

Μετάφραση, Εισαγωγή, Σχόλια: Παν. Χ. Νούτος
Ηριδανός, Αθήνα χ.χρ., σελ. 80

Η Νέα Ατλαντίδα του Francis Bacon, μαζί με την Ουτοπία (1516) του Sir Thomas More και την Πολιτεία του ήλιου (1602) του Tommaso Campanella, αποτελούν την τριάδα των κορυφαίων έργων ουτοπίας της Αναγέννησης. Πρότυπό τους, η Πολιτεία του Πλάτωνα.

Τα ουτοπικά σχεδιάσματα παρουσιάζονται σε εποχές «ιστορικού ρήγματος». Τέτοια μεταβατική εποχή υπήρξε και η Αναγέννηση, οπότε συντελείται το πέρασμα από τον φεουδαρχικό Μεσαίωνα στη νεότερη αστική κοινωνία. Στα προφητικά επιτεύγματα του νέου κόσμου συγκαταλέγονται: παράταση ζωής, επιστροφή στη νεότητα, θεραπεία όλων των ασθενειών, μεταλλαγή από ένα είδος σε άλλο, έλεγχος του καιρού, ιπτάμενες μηχανές, ρομπότ, και πλήθος άλλα.

Η Νέα Ατλαντίδα είναι από τα πρώτα επαναστατικά έργα που ευαγγελίζονται την πρόοδο του ανθρώπου, «την επέκταση, όσο γίνεται, των συνόρων της ανθρώπινης δύναμης».

Jonathan Swift
Τα ταξίδια του Γκάλλιβερ

Μετάφραση: Μίλτος Φραγκόπουλος
Κρύσταλλο, Αθήνα 1982, σελ. 360

Ο Jonathan Swift έγραψε τα θρυλικά Ταξίδια του Γκάλλιβερ για να καυτηριάσει τα κακώς κείμενα της εποχής του. Τα βέλη του βρίσκουν τους πάντες, η σάτιρά του δεν αφήνει τίποτε όρθιο. Κραυγή αναρχίας, ανεδαφικός συντηρητισμός, καταγγελία διαφθοράς, αναίρεση όλων των αξιών, ύμνος στη ζωή, ταξίδι στο όνειρο... Όλες αυτές οι απόψεις, αλλά και πολλές άλλες, έχουν υποστηριχθεί κατά καιρούς.Κυρίως, όμως, γοητεύουν οι θαυμαστοί κόσμοι του Swift, πραγματικός θρίαμβος της δημιουργικής φαντασίας: η Λιλιπούτη, η Χώρα των Μικροσκοπικών Ανθρώπων, η Μπρομπιντινγκνάγκ, η Χώρα των Γιγάντων, η Λαπούτα, το Ιπτάμενο Νησί, η Χουίχνχνμ, η Χώρα των Ευγενικών Αλόγων, όλη αυτή η εκπληκτική μυθολογία που οικοδομείται με κάθε λεπτομέρεια.

Horatio Walpole
To Κάστρο του Οτράντο

Μετάφραση: Παναγιώτης Σκάγιαννης
Πρόλογος: Μάκης Πανώριος
Αίολος, Αθήνα 1985, σελ. 144

Ο Horatio Walpole είναι ο θεμελιωτής του λεγόμενου γοτθικού μυθιστορήματος. Η λογοτεχνία του τρόμου ξεκινά με το έργο του. Ο χαρακτηρισμός «γοτθικό» εμφανίζεται για πρώτη φορά ως υπότιτλος στο μυθιστόρημά του Το Κάστρο του Οτράντο: Μια γοτθική ιστορία, που κυκλοφόρησε το 1764. Ερέθισμα ένας εφιάλτης τουσυγγραφέα, ο οποίος μετουσιώνεται σε ιστορία σφετερισμού εξουσίας και θείας δίκης.

Στη διαμόρφωση της ατμόσφαιρας του γοτθικού μυθιστορήματος έχουν συμβάλει σημαντικά τα παραμύθια τρόμου της κεντρικής Ευρώπης. Στην ουσία, όμως, πρόκειται για σύνθεση του αρχαίου ειδωλολατρικού και χριστιανικού κόσμου, στην οποία έχουν προστεθεί στοιχεία από τη μεσαιωνική πολιτική και θρησκευτική υστερία. Το γοτθικό μυθιστόρημα, που γεννήθηκε μαζί με το κίνημα του Ρομαντισμού ως αντίδραση στον ορθολογισμό του 18ου αιώνα, συνεχίζει να καλλιεργείται ως είδος έως σήμερα.

William Beckford
Η ιστορία του χαλίφη Βατέκ

Μετάφραση: Ρένα Χατχούτ
Πρόλογος: Έντουαρντ Τζ. Φώσετ
Γράμματα, Αθήνα 1980, σελ. 128

Ο William Beckford δημιουργεί με τον Βατέκ έναν παραμυθένιο κόσμο, που όμοιός του δεν υπάρχει στην αγγλική λογοτεχνία. Ο Beckford εμπνέεται από τις Χίλιες και μία νύχτες, που κυκλοφορούν για πρώτη φορά μεταφρασμένες στην Αγγλία στις αρχές του 18ου αιώνα. Ο μύθος και τα σύμβολα του Βατέκ (αφρίς, εμπλίς, τζιν, γκουλ, κ.ά.) έχουν αντληθεί από τις Χίλιες και μία νύχτες. Η εσωτερική ιδιοσυστασία του, όμως, είναι ευρωπαϊκή. Πρόκειται για τη γνωστή ιστορία του Φάουστ, τοποθετημένη σε ανατολίτικο περιβάλλον μυστηρίου.

Το έργο του Beckford, που δεν έχει καμιά σχέση με το βαρύ, μπαρόκ λογοτεχνικό πνεύμα του καιρού του, είναι πραγματικό κομψοτέχνημα και ο συγγραφέας του ένας επαναστάτης κατά της κοινωνικής και λογοτεχνικής συμβατικότητας της εποχής του.

Αντονεν Αρτω
Ο Καλόγερος (του Lewis)

Μετάφραση: Αλέξης Zήρας
Αιγόκερως, Αθήνα 1981, σελ. 272

Ο Καλόγερος θεωρείται αποκορύφωμα της γοτθικής λογοτεχνίας του Gregory Matthew Lewis. Σύμφωνα με το μύθο του, ένας μοναχός διαφθείρει ένα κορίτσι, εγκληματεί, ασχολείται με τη μαύρη μαγεία, συνεργάζεται με δαίμονες και, για να γλιτώσει από την Ιερά Εξέταση,πουλά την ψυχή του στον Διάβολο. Οι δυο κεντρικοί ήρωες του έργου, ο Αμβρόσιος και η Ματθίλδη, είναι πλάσματα γήινα, παραδομένα ψυχή τε και σώματι στα πάθη τους. Ο τρόμος στον Lewis είναι προϊόν της "διαβολικότητας" των ηρώων του και των σχέσεών τους με το απαγορευμένο. Σε αυτόν τον «μεγαλόπρεπο ουρανό της καταιγίδας, που τον συνταράζει ολόκληρο η πνοή του θαύματος», γράφει για τον Καλόγερο ο Αντρέ Μπρετόν, «το πάθος της αιωνιότητας συνεπαίρνει αδιάκοπα τα πρόσωπα, αποσπώντας από τη συμφορά τους αξέχαστους τόνους».

Ο Αντονέν Αρτώ, ο οραματιστής του θεάτρου της σκληρότητας, παρουσίασε το 1931 μια επεξεργασμένη διασκευή του Καλόγερου στο γαλλικό αναγνωστικό κοινό, προκαλώντας διθυράμβους εκ μέρους της κριτικής. Το έργο του Lewis κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιγόκερως σ' αυτή τη μορφή.

E. T. Hoffman
Τα ελιξίρια του Διαβόλου

Μετάφραση: Πωλίνα Λάμψα
Γλάρος, Αθήνα 1989, σελ. 312

Ο E.T. Hoffman υπήρξε από τους σημαντικότερους εκπρόσωπους του ευρωπαϊκού φανταστικού, αλλά και από τους πλέον αξιόλογους συγγραφείς του γερμανικού ρομαντισμού στις αρχές του 19ου αιώνα. Στο αλλόκοτο σύμπαν του έργου του κυκλοφορούν μυστηριώδη όντα και διαβολικά πλάσματα― τίποτε δεν είναι προβλέψιμο ή αναμενόμενο, οι εκπλήξεις είναι συνήθως δυσάρεστες και οδυνηρές. Στοιχειά, όνειρα, οιωνοί, μαγεία, μάσκες, καθρέφτες, πορτρέτα και, κυρίως, η μορφή του Διαβόλου, κατέχουν περίοπτη θέση.

Στα Ελιξίρια του Διαβόλου, ο Hoffman ανανεώνει αριστοτεχνικά το θέμα του δισυπόστατου. Ο μοναχός Μένταρ πίνει το κρασί που βρίσκει σε μια κρύπτη του μοναστηριού, με αποτέλεσμα να υποστεί αλλοίωση της προσωπικότητάς του και να οδηγηθεί στην τρέλα και το έγκλημα. «Στο έργο αυτό», σημειώνει ο Φρόιντ, «σκιαγραφείται με μοναδικό τρόπο ο δεύτερος εαυτός― ο διχασμός της ανθρώπινης ψυχής σε συνείδηση και ασυνείδητο».

Mary Shelley
Φρανκεστάιν, ή ο σύγχρονος Προμηθέας

Μετάφραση: Iωάννα Μιχελάκου
Νέα Σύνορα, Αθήνα 1994, σελ. 287

Αν με τον Horatio Walpole εγκαινιάζεται η λογοτεχνία του τρόμου, με τη Mary Wollstonecraft

Shelley τίθενται οι βάσεις της επιστημονικής φαντασίας ως λογοτεχνικού είδους. Το μυθιστόρημά της θεωρείται οριακό, κινείται στο μεταίχμιο δύο εποχών, δύο κόσμων: του γοτθικού-μεσαιωνικού, που απέρχεται, και του βιομηχανικού-επιστημονικού, που προελαύνει.

Ο ήρωάς της, που κατασκευάζει άνθρωπο από νεκρές σάρκες και του "εμφυσά" ζωή με τη βοήθεια του ηλεκτρισμού, είναι ένα νέο, επαναστατικό πρόσωπο, που εισβάλλει θριαμβευτικά όχι μόνο στη λογοτεχνία, αλλά και στη ζωή των ανθρώπων γενικότερα. Είναι το πρόσωπο του μέλλοντος.

Edgar Allan Poe
Ιστορίες μυστηρίου και φαντασίας

Μετάφραση: Νίκος Σημηριώτης
Δωδώνη, Αθήνα 1977, σελ. 228

Κανείς δεν σκιαγράφησε πιο δημιουργικά και με πιο υψηλούς ποιητικούς τόνους τα εσωτερικά φαντάσματα, τις φοβίες και τις φαντασιώσεις του ανθρώπου, από τον Edgar Allan Poe, τον κορυφαίο λυρικό της φανταστικής λογοτεχνίας. Η μεγαλοφυία του έγκειται στη θαυμαστή του ικανότητα να προσδίδει ρεαλιστική υπόσταση στο εξωπραγματικό, το όνειρο, τον εφιάλτη.

Ο Poe δεν βαδίζει στην πλατιά λεωφόρο της ζωής, αλλά στις μισοσκότεινες ατραπούς της ύπαρξης, που οδηγούν σε φανταστικές περιοχές, κατοικημένες από σιωπή και νύχτα. Οι ιστορίες του και η ποίησή του αποπνέουν δηλητηριώδη, μεθυστική ομορφιά και σαγήνη― στο βάθος τους, κινείται εν αγωνία ο υπαρξιακός άνθρωπος.

Jules Verne
Από την γην εις την σελήνη

Μετάφραση: Εριέττα Γερμανού
Γαλαξίας, Αθήνα 1966, σελ. 228

O Jules Verne είναι ο ενθουσιώδης οραματιστής του επερχόμενου τεχνολογικού αύριο. «Ο κινητήρας του μέλλοντος είναι η έλικα...», διακηρύσσει με το στόμα του διάσημου ήρωά του, του Ροβύρου του Κατακτητή, το 1885. Η φράση αυτή τον εκφράζει απόλυτα. Το μέλλον, δηλώνει, ανήκει στην επιστήμη και την τεχνολογία. Οι ήρωές του μοιάζουν με μαθητευόμενους μάγους, που ανακαλύπτουν τις δυνάμεις τους και δεν διστάζουν να τις χρησιμοποιήσουν, προκειμένου να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Ταξιδεύουν συνεχώς, εργάζονται ασταμάτητα, πηγαίνουν στο κέντρο της γης και στη σελήνη, κατασκευάζουν πλωτά νησιά και διαστημόπλοια, χαίρονται τα επιτεύγματά τους σαν μικρά παιδιά...

Έναν ολόκληρο αιώνα πριν ο άνθρωπος "εισβάλλει" στο διάστημα, ο Jules Verne ταξιδεύει «Από την γην εις την σελήνη». Περισσότερο από προφήτης, ο Verne παραμένει ο γοητευτικός παραμυθάς της νέας βιομηχανικής - επιστημονικής - τεχνολογικής εποχής.

Robert Louis Stevenson
Η παράξενη υπόθεση του Δρα Τζέκυλ και του Κου Χάιντ

Μετάφραση, Σχόλια, Επίλογος: Θόδωρος Καλοπίσης
Αίολος, Αθήνα 1987, σελ. 168

Για πρώτη φορά στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ένας συγγραφέας καταπιάνεται με το διχασμό της προσωπικότητας, αποκαλύπτοντας το δισυπόστατο που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο, αλλά με "επιστημονικό" τρόπο. Ο ανθρωπιστής δρ. Τζέκυλ, πρότυπο ανθρώπου και επιστήμονα, παρασκευάζει ένα "θαυματουργό" υγρό― όταν το πίνει, μεταμορφώνεται σε διαβολικό Χάιντ.

Αγγελος και Δαίμονας, Χερουβείμ και Τέρας, Αγιος και Κτήνος, συνυπάρχουν ως "ομοούσια" οντότητα στο ίδιο σώμα, στο ίδιο πλάσμα, στον ίδιο άνθρωπο. Η εποχή του σκεπτικισμού έχει ήδη αρχίσει. Αλλά ο Τζέκυλ-Χάιντ δεν είναι μόνο μια ιστορία για τη φύση του Καλού και του Κακού, που συγκατοικούν εντός του ανθρώπου―είναι στην ουσία σπουδή στο αίνιγμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Το μυθιστόρημα του Stevenson έγινε αφορμή να ασχοληθούν με το φαινόμενο της διχασμένης προσωπικότητας όχι μόνο συγγραφείς, αλλά και ψυχίατροι και κοινωνιολόγοι, προσπαθώντας να αναζητήσουν τον «άλλο εαυτό».

Herbert George Wells
Η μηχανή που ταξιδεύει μέσα στο χρόνο

Μετάφραση, Εισαγωγή: Ε. Γραμμένος
Αγκυρα, Αθήνα 1969, σελ. 112

Μετά το ταξίδι στο εξωτερικό και εσωτερικό "διάστημα" (Verne - Stevenson), σειρά είχε το ταξίδι στο Χρόνο. Η ιδέα του χρόνου ως τέταρτης διάστασης απασχολούσε τους επιστήμονες και τους μαθηματικούς της εποχής. Από αυτήν ξεκινά ο μεγαλοφυής Wells για να επιχειρήσει το μυθικό του ταξίδι στο χρόνο με τη θαυμαστή χρονομηχανή του, αρχέτυπο επίτευγμα της νέας επιστημονικής εποχής,που ήδη έχει αρχίσει να ανατέλει.

Εκείνο, όμως, που ενδιαφέρει τον συγγραφέα είναι η σχέση του ανθρώπου με τη μηχανή ως σύμβολο γενικότερα, καθώς και οι επιπτώσεις του τεχνολογικού θαύματος στον ανθρώπινο παράγοντα. Ο Χρονοταξιδιώτης του, φτάνοντας στο απώτερο μέλλον, θα διαπιστώσει την παρακμή του ανθρώπινου γένους, η οποία, κατά τον συγγραφέα, οφείλεται στο κοινωνικοπολιτικό σύστημα, που υπαγορεύει την αλόγιστη χρήση των ανθρώπινων επιτευγμάτων.

Η άποψη αυτή του Ουέλς καθιστά το έργο του όχι μόνο κλασικό, αλλά και πάντοτε επίκαιρο.

Bram Stoker
Δράκουλας

Μετάφραση: Ανέττα Καπόν
Επίλογος:R. T. Mc Nally, R. Florescu
Στοχαστής, Αθήνα 1981, σελ. 432

Πολύ πριν το βαμπίρ, δηλαδή το τρεφόμενο με ανθρώπινο αίμα oν, υψωθεί σε σύμβολο από τον Bram Stoker, ήταν παρόν στις μυθολογίες των λαών. Η καταγωγή του χάνεται στα βάθη των αιώνων (ερμηνεία του επιχειρεί ο Brian Aldiss, στο μυθιστόρημά του Ντράκουλα λυόμενος, μτφρ. Τατιάνα Κωνσταντινίδου, Αίολος, Αθήνα 1992, σελ. 256).

Η αιμοποσία στον Stoker αντιμετωπίζεται, κυρίως, ως παρέκκλιση της φύσης, που πρέπει να εξαλειφθεί ολοσχερώς, προκειμένου η τάξη των πραγμάτων να επανέλθει στις "φυσιολογικές" δομές της. Ανεξάρτητα, όμως, από τις όποιες προσεγγίσεις και ερμηνείες, εκείνο που έχει σημασία είναι ότι ο Stoker δημιούργησε ένα σύμβολο-αρχέτυπο κι ένα μύθο, τον οποίο αποδίδει με εξονυχιστική περιγραφικότητα και εξαντλητική εμμονή στην επισήμανση των λεπτομερειών.

Ο Κόμης Ντράκουλα, ο Αρχοντας της Νύχτας, είναι ανεπανάληπτος και ολοκληρωμένος λογοτεχνικός ήρωας, που, με διάφορες παραλλαγές του, συνεχίζει να τροφοδοτεί τη λογοτεχνία τρόμου ως σήμερα.

Φανταστικό και λογοτεχνία. Λογοτεχνικά κείμενα και θεωρία

Σύνταξη: Δημήτρης Παναγιωτάτος
Αιγόκερως, Αθήνα 1982, σελ. 208

Το μοναδικό ως σήμερα ελληνικό βιβλίο που προσεγγίζει σφαιρικά, με λογοτεχνικά αλλά και θεωρητικά κείμενα, το φανταστικό, εξηγώντας την προέλευσή του και την ανάγκη ύπαρξής του ως αυτόνομου λογοτεχνικού είδους. Επισημαίνοντας τους κώδικές του, τα σύμβολά του, τη θεματική του και τη φιλοσοφία του, εισάγει τον αναγνώστη στην ατμόσφαιρά του και στον κόσμο του. Συνοπτικά αναφέρεται στην αρχαία καταγωγή του και στην απόκτηση δικής του ταυτότητας περί τα τέλη του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα.

Ο τόμος περιλαμβάνει διηγήματα των E.T. Hofman, Villiers De L' Isle Adam Jean, Maupassant Guy, Bram Stoker, Edgar Allan Poe, Henry James, Lovecraft Howard Phillips, Casares Adolfo Bioy, Νίκου Καχτίτση και Τριαντάφυλλου Πίττα, καθώς και θεωρητικά κείμενα των Δημήτρη Παναγιωτάτου, Τσβετάν Τοντόροφ, Ιμπέρ ζουέν Πιερ-Αντρέ Τουτέν, ζακ Γκουαμάρ, Θεόφιλου Γκωτιέ, ζακ Καμπό, Ντενί Λεβί, Μισέλ Γκρανζιέ, Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ηλία Παπαδημητρακόπουλου.

ΤΣΒΕΤΑΝ ΤΟΝΤΟΡΟΦ
Εισαγωγή στη φανταστική λογοτεχνία

Μετάφραση: Αριστέα Παρίση
Οδυσσέας, Αθήνα 1991, σελ. 224

«Η έκφραση "φανταστική λογοτεχνία" αναφέρεται σε μια ποικιλία της λογοτεχνίας ή, καθώς λέμε συνήθως, σε ένα λογοτεχνικό γένος», με δική του ταυτότητα. Αυτό το λογοτεχνικό γένος μελετά ο Τσβετάν Τοντόροφ στο σημαντικό θεωρητικό του κείμενο.

Τα κεφάλαια του βιβλίου δίνουν και το στίγμα του ως προς το τι είναι φανταστικό και πώς νοείται το φανταστικό ως λογοτεχνικό είδος: «Τα λογοτεχνικά γένη», «Ορισμός του φανταστικού», «Το παράξενο και το θαυμαστό», «Η ποίηση και η αλληγορία», «Ο φανταστικός λόγος», «Τα θέματα του φανταστικού»,«Τα θέματα του εγώ», «Τα θέματα του εσύ», «Λογοτεχνία και φανταστικό».

Πηγή: http://www.altfactor.ath.cx/library/stuff/fantastiki_logotexnia.html

Karl Marx : Ερωτικά Ποιήματα

 Τα ερωτικά ποιήματά του είναι προφανώς ένα απ' τα πιο παράδοξα πράγματα που θα μπορούσε να θαυμάσει κανείς σε μια καλά ενημερωμένη βιβλιοθήκη. Γιατί σε οποιαδήποτε άλλη θα δυσκολευόταν πολύ να ανακαλύψει αυτό το βιβλίο που, καθώς παρατηρεί ο Λώρεν Φερλινγκέτι, "είναι άγνωστο για τους κριτικούς της λογοτεχνίας κι αποτελεί ταμπού για τους μαρξιστές". Ταμπού ή όχι, η αλήθεια είναι πως αυτά τα μελωδικά σκίτσα γράφτηκαν πράγματι απ' το σίγουρο χέρι του ανθρώπου που μερικά χρόνια αργότερα επιχείρησε να πείσει τους Γερμανούςεργάτες πως το σύμπαν αποτελεί ένα μυστηριώδες οικονομικό παιχνίδι......................................................................................................

 Τζένη Βεστφάλεν-Μαρξ

     ...Οι μελιστάλακτοι στίχοι του νεαρού Καρλ αφιερώνονται σε μια τρυφερή ύπαρξη απ' αυτές που ο ρομαντισμός κάθε καρδιάς και πένας ονειρεύεται πάντα να πολιορκεί με παιδαριώδεις και νοσταλγικές ομοικαταληξίες. Η δεσποινίς που είχε κλέψει τη καρδιά του σοφού ήταν τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή του κι ονομαζότανΤζένη φον Βεστφάλεν...
............................
     ...Είναι γεγονός ότι ο πατέρας του ποιητή, που ήταν ένας ευκατάστατος Εβραίος δικηγόρος, δεν ενθουσιάστηκε ποτέ με το είδος των καλλιτεχνικών επιδόσεων του γιού του. Το ίδιο συνέβη και με τη τυχερή μνηστή που προσπάθησε αρκετές φορές να μειώσει τον οίστρο του με αποθαρρυντικές κρίσεις.
............................
     Δε διέθετε το ταλέντο του Μπάϋρον, διέθετε όμως ένα ανάλογο πάθος για συνομιλίες με τα άστρα και νυχτερινούς περιπάτους σε κήπους που ευωδιάζουν και όπου μόνον στον έρωτα και στην ονειρόπόληση επιτρέπεται η είσοδος.
............................
     ...Τα ποιήματα αυτά παρέχουν επιπλέον μια χαριτωμένη γεύση παλιομοδίτικης ατμόσφαιρας και μια ξεθωριασμένη εικόνα των μεγάλων ρομαντικών παθών, των θαμμένων για πάντα σε σπάνια σκονισμένα βιβλία όπου ένας ξεραμένος πανσές μπορεί να είχε καποτε χρησιμοποιηθεί σαν σελιδοδείκτης και που οι κιτρινισμένες τους γκραβούρες αναπαριστάνουν κορίτσια σε παράθυρα, μοναχικούς ταξιδιώτες κάτω απ' το φεγγάρι καθώς και μια αναγκιαία δόση ομιχλώδους γερμανικής εξοχής.
     Ο ρομαντισμός μπορεί να φαίνεται σήμερα λιγάκι γελοίος, όμως ο Μαρξ-ποιητής κι ο Μαρξ-φιλόσοφος είναι το ίδιο πρόσωπο.
_________________________________________

Τα Δυο Αστέρια
Πολύ μακριά
στα βάθη τ' ουρανού
Ζούνε δυο μικρά
χαριτωμένα άστρα
Που αιώνια απομακρύνονται
το ένα απ' τ' άλλο
Κι αιώνια προσπαθούνε
να πλησιάσουν.

Απλώνουν τα φτερά τους
τ' αραχνοΰφαντα
Για να 'ρθουνε το ένα
δίπλα στο άλλο
Αλλά και τα δυό τους
φεύγουν προς τα πίσω
κάθε φορά που πρόκειται
ν' αγγίξουν.
Τζένη, γνωρίζεις
Αυτά τ' αστέρια;
Ή θά πρέπει μήπως
να σου πω στ' αλήθεια
Ότι δε μας μοιάζουν-
Γιατί είμαστε πάντα μαζί.
Εκεί πέρα
στο άπειρο Σύμπαν
Μέσα από το πόλεμο
των φυσικών στοιχείων
Φτάνει στη καρδιά σου
το ρέμα της αγάπης μου,
Της ανυπομονησίας μου
και της θλίψης.

      Σονέτα Για Τη Τζένη
                     Ι 
Πάρε όλα, πάρε όλα τα τραγούδια μου
Που απλώνει ταπεινά ο έρωτας στα πόδια σου,
Όταν η πλούσια μελωδία της Λύρας μου,
Αφήνει την ψυχή ελεύθερα να λάμπει.

Ώ! Ας έβρισκε η ηχώ του τραγουδιού τη δύναμη
Να ξεγελάει την αγωνία με τρυφερές ωδές,
Με πάθος να γεμίζει τον χτύπο του σφιγμού
Έτσι που τέλεια η καρδιά σου να χτυπάει,

Τότε θα γίνω μάρτυρας από μακρυά
Του πώς η Νίκη σε φωτίζει πάλι,
Τότε θα πολεμήσω με άλλη δύναμη,
Κι η μουσική μου στο ψηλότερο σημείο θ' αγγίξει,

Ελεύθερος και μεταμορφωμένος
Θα παίξω τις χορδές του τραγουδιού μου,
Και με γλυκό παράπονο θ' αφήσω
Τη Λύρα μου να κλάψει.

Τελευταίο Σονέτο Για Τη Τζένη

Απόμεινε ακόμη ένα πράγμα να σου πώ
Για να σ' αποχαιρετήσω μικρό μου παιδί
Τώρα που το τραγούδι μου τελειώνει,
Είναι τα τελευταία κύματα των ασημένιων παλμών

Και της φουσκοθαλασσιάς όπου χαρίζει τη
Μουσική της, η ανάσα της Τζένης μου.
Σα χελιδόνι πάνω από γκρεμό
Πέφτει το σούρουπο στους καταρράκτες

Και στ' απέραντα δάση,
Οι ευκίνητες στιγμές της ζωής συνεχίζουν
Βιαστικά να κυλούν ώσπου πάλι να βρούνε
Σε σένα τα όρια της απόλυτης τελειότητας.

Θαρραλέα ντυμένες με χιτώνες φωτιάς
Που κυματίζουνε, περήφανες καρδιές εξυψωμένες
Και μεταμορφωμένες απ' το διάφανο φώς,
Ελεύθερες τώρα δεσπόζουν για πάντα,

Κι έτσι εγώ σταθερά θα μπορώ να πατήσω
Μέσα στο απέραντο διάστημα,
Νικώντας κάθε πόνο στη λάμψη του προσώπου σου
Τη στιγμή που τα όνειρα πάλι προβάλλουν
Σαν αστραπές γύρω απ' το Δένδρο της Ζωής.

 Αποσπάσματα από το βιβλίο: ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ "ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ"
Εισαγωγή , μετάφραση: Ευγένιος Αρανίτσης
   Εκδόσεις ΕΡΑΤΩ, 1982

Πηγή: Περι...γραφής

Ο άνθρωπος

που ήταν να φέρει τη βροχή

δεν ήταν άγγελος θανάτου

δεν είχε εκστομιστεί

από την μήτρα της Ατης

δεν είχε λύσει τα δεσμά

του Προμηθέα

από τον Καύκασο του Απείρου

υπεράνθρωπος

δεν ήταν

ούτε περπάτησε ποτέ με τους θεούς…

στα χέρια του

αναπαριστούσε

την πρώτη του ανθρώπου αγάπη

και την εμπιστοσύνη μας είχε

στη φαρέτρα του

για να ξορκίζει την αιώνια μοναξιά του

δεν είχαμε άλλο να του δώσουμε

δεν είχαμε άλλο πιο ακριβό

να του κληροδοτήσουμε

μόνος θα έπρεπε να πολεμήσει

να ηττηθεί

ή να νικήσει…

Ο άνθρωπος

που ήταν να φέρει τη βροχή

αδελφός μας ήταν

από τους πιο αγαπημένους

πατέρας

εραστής και ερωμένος ήταν

από κείνους που προικίστηκαν με αθανασία 

από όλους μας

ο πιο καταραμένος…

δεν είχαμε βλέμμα να τον ξεπροβοδίσουμε

δεν είχαμε χέρια να τον αγκαλιάσουμε

δεν είχαμε το αύριο

να τον παρηγορήσουμε…

Ο άνθρωπος που ήταν

κάποια από τις μέρες των αιώνων

να φέρει τη βροχή

έγινε βροχή

κόκκινη σαν το αίμα του

κι έπεσε στα χωράφια της καρδιάς μας

για να τον καλούμε πάντα στα όνειρά μας

και να μας χαμογελά…

Μαης2010

Απόδραση... τι σημαίνει και γιατί είναι τόσο σημαντική για όλους; Από τι θέλει κανείς να αποδράσει και αν έχει προηγουμένως κανείς ολοκληρωτικά δράσει έχει ανάγκη απόδρασης; Μήπως ανάγκη απόδρασης έχει εκείνος που δεν θέλει να δράσει; Που αποφεύγει μέσα στη συνεχή δραστηριότητα την αληθινή δράση; Αυτής της ποιότητας δηλαδή την κίνηση που επιφέρει κάτι σημαντικό, την κατανόηση και συνεπώς, τη μεταμόρφωση; Αρα, μήπως, η απόδραση είναι μια ακόμα διαφυγή, μια δικαιολογία να μην θέλει κανείς να δράσει;... ας μείνουμεπαρακαλώ για λίγο σ'αυτό το σημείο και μην βιάζεστε να πείτε ότι όλα αυτά είναι ακατανόητα. Γιατί νομίζω αξίζει τον κόπο.... αν κανείς έχει μια ολοκληρωμένη ζωή, μια ζωή γεμάτη συμπόνοια, γεμάτη σκέψη καινούργια και κοφτερή σαν μαχαίρι, αν έχει κανείς μια ποιότητα δράσης τέτοια, επιθυμεί να αποδράσει; Από τον εαυτό του προφανώς... Γιατί αυτός μας καταδυναστεύει, μας στεναχωρεί, μας ελέγχει... Ναι, αυτή είναι η αλήθεια, ο εαυτός μας είναι πάντα το πρόβλημα, το ζήτημα της απόδρασης είναι τελικά ένα, όπως θα το έλεγαν οι σύγχρονοι γιατροί, ένα ψυχολογικό πρόβλημα, όχι υπαρξιακό, παρακαλώ να με παρακολουθήσετε, δεν είναι φιλοσοφικό το πρόβλημα... μπορεί κανείς να κατανοήσει με ένα νοσηρό νου; όχι φυσικά καθώς εκείνος που κατανοεί δεν διαφέρει από εκείνον που παρατηρεί... και έτσι η απόδραση που λέγαμε, είναι η κίνηση μετατόπισης από το κέντρο βάρους, προσφέρει μια σχετική ανακούφιση αλλά δεν επιλύει τίποτα...


jiddu krishnamurti

Ύε - Κύε!

Έχεις άλλο βλέμμα για μας;

Άλλο τοπίο

Έχεις για τις ανάσες μας;

Για τις πόρνες ελπίδες μας

Έχεις άλλο ψέμα;

Στο δαίμονα όσα 

Με στιγμάτισαν για προδότη

Κίβδηλη πίστη

Ήταν το μαύρο αίμα

Που λέρωσε την άσφαλτο

Βρέξε λοιπόν

Και πλύνε όσα γέννησε

Η σάπια

Σιχαμένη γενιά σου!

Εγώ – ταυτός

Ψέλλισες;

Αποκλείεται

Γιατί φωνή έχεις

Τη δική μου…

Δεκ 2009

Ο άνθρωπος

Πύρινο κλάσμα του ήλιου

Έβγαζε κάθε πρωί την καρδιά του

Και την έτρωγε

Και τ’απογεύματα

Κλεινόταν στο μοναχικό του δώμα

Κι άφηνε να ξεχυθεί απ’το στόμα του

Ένας καινούργιος ουρανός

Ο άνθρωπος που αγόρασε τον ήλιο

Με αντίτιμο το αίμα του

Κάθε πρωί

Έπινε όλη τη θάλασσα

Και όταν πέθαινε το φως κάθε που βράδιαζε

Άνοιγε τα πόδια του

Κι εκσπερμάτωνε ξανά

Και ξανά

Τον εαυτό του…

Όταν τον βρήκαν

Τυμπανιαίο πτώμα

Ένα πρωινό βροχής

Είπαν

Ερχόταν ο καιρός

Ν’αφανίσει αδελφός

Τον αδελφό…

Ιαν2011

  Εδουάρδος Συρέ  

Από τη Σφίγγα στο Χριστό 

Τίτλος πρωτοτύπου
L'évolution du sphinx au divine Christ, 1912

-επιλεγμένα αποσπάσματα -

  

…Όπως πάνω από τα τέσσερα στοιχεία βρίσκουμε στοιχεία πιο εκλεπτυσμένα, έτσι και κάτω από τα τέσσερα στοιχεία της ορατής φύσης, το ορυκτό, το φυτικό, το ζωικό και το ανθρώπινο βασίλειο, βρίσκουμε άλλα βασίλεια που αντιστοιχούν σε διαφορετικές καταστάσεις της αστάθμητης ύλης. Είναι οι σφαίρες των Ασούρα και των Ντέβα της Ινδίας, ταυτόσημες με τα Ελοχίμ του Μωυσή των οποίων οι ελληνικοί Θεοί είναι μορφές ανθρωποποιημένες. Η εσωτερική χριστιανική παράδοση που φθάνει μέχρι το Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, τους διαιρεί σε εννέα κατηγορίες, συγκροτημένες σε τρεις τριάδες, που σχηματίζουν ένα οργανικό σύνολο.

Σε κλίμακα ανώτερη του ανθρώπου…  υπάρχουν οι Άγγελοι, οι Φερουέρ των Περσών, οι Δαίμονες (Genies) των Λατίνων, τους οποίους ταύτισαν μερικές φορές με το ανώτερο και αιώνιο Εγώ του ανθρώπου. Οι άγγελοι εν τούτοις διαφέρουν από το ανώτερο εκείνο εγώ το οποίο είναι προορισμένο να το αφυπνίσουν. Στην εσωτερική διδασκαλία οι άγγελοι ονομάζονται επίσης οι υιοί της ζωής. Ένας φύλακας άγγελος είναι επιφορτισμένος να συνοδεύει την προσωπικότητα κάθε ανθρώπου. Ο ρόλος του έγκειται στο να τον ακολουθεί και να τον οδηγεί από ενσάρκωση σε ενσάρκωση. Το στοιχείο του αγγέλου είναι ο αήρ. Ανώτεροι από τους αγγέλους είναι οι Αρχάγγελοι, οι Ασούρα των Ινδών, οι οποίοι επιστατούν στην ψυχή των εθνών. Το στοιχείο τους είναι η φωτιά. Η απόκρυφη παράδοση τους θεωρεί ότι είναι οι πιο ενεργοί παράγοντες της εν γένει ζωής της ανθρωπότητας, της οποίας ταράσσουν τις γενικές γραμμές και επιβλέπουν τις πολλαπλές της εκδηλώσεις. Ακόμη πιο πάνω από τους Αρχαγγέλους δεσπόζουν οι Αρχές (όπως ονομάσθηκαν από τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη), ή Πνεύματα της Προσωπικότητας και της πρωτοβουλίας, η αρμοδιότητα των οποίων μπορεί να χαρακτηριστεί με τη λέξη οι Ενάρχοντες. Γιατί αυτοί είναι εκείνοι που έδωσαν την αρχική ώθηση στους Αρχαγγέλους κατά την περίοδο του Κρόνου και κατά την ηλιακή περίοδο. Αυτοί είναι επίσης εκείνοι που πρωτοστατούν στα μεγάλα συμβάντα και στις ανθρώπινες ανακατατάξεις, καθώς και στην εμφάνιση των μεγάλων προσωπικοτήτων οι οποίες αλλάζουν τον ρου της ιστορίας.

Αυτή είναι η πρώτη ομάδα των Πνευματικών Δυνάμεων οι οποίες δρουν σε επίπεδο ανώτερο του ανθρώπου. Μπορούμε να τις αποκαλέσουμε ως κατ' εξοχήν ομάδα των εργατών επί του πλανητικού επιπέδου, γιατί η δράση τους είναι η πιο ένθερμη, η πιο σύμπλεκτη και εισχωρεί μέσα στα βάθη της ύλης, καθώς και στα μύχια της ανθρώπινης ατομικότητας.

Πιο πάνω υπάρχει η δεύτερη τριάδα των Δυνάμεων. Είναι οι κατά κύριο λόγο Ντέβα των Ινδών. Ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης τις ονομάζει Εξουσίες, Δυνάμεις και Κυριότητες. Σ' αυτές τις Δυνάμεις πρέπει να διακρίνουμε τις δυνάμεις οι οποίες έχουν το λόγο, δεσπόζουν και δίδουν εντολές σε όλο το πλανητικό σύστημα. Ενδιάμεσα μεταξύ των ανωτέρων και των κατωτέρων, τα κυρίαρχα αυτά πνεύματα βρίσκονται πλησιέστερα στη Θεότητα παρά στον άνθρωπο. Μπορούμε να τα ονομάσουμε οι Αναμάρτητοι, γιατί δεν μπορούν, όπως οι Αρχάγγελοι, να κατέβουν μέσα στο βάραθρο της ύλης, αλλά ούτε και μπορούν να αγαπούν όπως αυτοί τους ανθρώπους στους οποίους έδωσαν την πνοή της ζωής. Αυτές είναι οι Δυνάμεις οι οποίες δημιούργησαν μέσα στο κενό τις πλανητικές σφαίρες, στις οποίες ήλθαν να καταβυθισθούν οι δυνάμεις του απείρου. Εξασφαλίζουν την ισορροπία του όλου συστήματος και ρυθμίζουν την ομαλότητα του. Είναι οι Ελοχίμ του Μωυσή και οι δημιουργοί της γης.

Πολύ υψηλότερα από κάθε ανθρώπινη σύλληψη και κάθε φαντασία βρίσκεται η τρίτη τριάδα των Δυνάμεων κατά την ανιούσα τάξη.

o    Οι Θρόνοι είναι οι υπέρτατες δυνάμεις του δώρου του εγώ και της θυσίας. Θα δούμε αμέσως τον πρωτεύοντα ρόλο τους στη γένεση του πλανητικού μας συστήματος.

o    Οι Σεραφείμ (των οποίων το Χαλδαϊκό όνομα σημαίνει Αγάπη) και

o    Οι Χερουβείμ (των οποίων η επίκληση έχει το νόημα της Σοφίας και της ατέρμονης Ισχύος) βρίσκονται τόσο πολύ κοντά στο Θεό ώστε καταλάμπονται αμέσως από Αυτόν και αντανακλούν το φως Του…

…Σημειώνουμε ακόμη ότι οι σφαίρες δράσης των Δυνάμεων επικαλύπτουν η μία την άλλη χωρίς να συγχέονται και ότι οι συνθήκες του χώρου και του χρόνου ποικίλλουν σε κάθε τριάδα της Ιεραρχίας. Η σφαίρα των Αγγέλων, των Αρχαγγέλων και των Αρχών, αυτή που έρχεται αμέσως από πάνω από τον άνθρωπο και στην οποία ο άνθρωπος βυθίζεται κατά τον ύπνο του, είναι η αστρική σφαίρα, η οποία ονομάζεται και σφαίρα διεισδυτικότητας. Εκεί βασιλεύει η τέταρτη διάσταση, τα όντα δηλαδή περνούν το ένα μέσα από το άλλο χωρίς να συγχέονται…

*

…Ο Εωσφόρος δεν είναι ο Σατανάς, ο Δαίμων του κακού, της τον παριστάνει η ορθόδοξη και λαϊκή παράδοση. Ο Εωσφόρος είναι της Ελοχίμ της όλοι οι άλλοι και μάλιστα και το όνομά του ως κομιστή φωτός του εγγυάται το αδιαμφισβήτητο αξίωμα του Αρχαγγέλου. Θα δούμε πιο κάτω γιατί ο Εωσφόρος, ο Δαίμων της Γνώσης και της ελεύθερης ατομικότητας ήταν όσο και ο Χριστός, ο Δαίμων της Αγάπης και της Θυσίας, αναγκαίος στον κόσμο, πως όλη η ανθρώπινη εξέλιξη προέρχεται από την πάλη της. Πως εν κατακλείδι η τελική και υπερβατική αρμονία της θα επιστέψει την επιστροφή του ανθρώπου στη Θεότητα. Για την ώρα, πρέπει να ακολουθήσουμε τον Εωσφόρο στην κάθοδό του της τη Γη και στο έργο του της δημιουργίας.

Από όλους της Αρχαγγέλους, ο Εωσφόρος, εκπρόσωπος και πατρωνυμικός αρχηγός μιας ολόκληρης τάξης Αγγέλων και Πνευμάτων, ήταν της που έστρεψε το πιο διαπεραστικό και πιο τολμηρό βλέμμα στη σοφία του Θεού και το ουράνιο σχέδιο. Δεν ήθελε να υπακούει σε κανέναν άλλο παρά μόνο στον ίδιο το Θεό. Οι άλλοι Αρχάγγελοι είχαν κιόλας δημιουργήσει από της Μορφές-Σκέψεις της Αγγέλους, αυτά τα αγνά ακόμη πρωτότυπα του θείου ανθρώπου. Αυτοί οι Άγγελοι δεν διέθεταν παρά ένα διαφανές αιθερικό σώμα και ένα ακτινοβόλο αστρικό σώμα, τα οποία με τη δεκτική και ακτινοβόλα ισχύ της, ένωναν σε τέλεια αρμονία το Αιώνιο Άρρεν και το Αιώνιο Θήλυ. Οι άγγελοι διέθεταν την Αγάπη, την πνευματική ακτινοβολία χωρίς σύγχυση και χωρίς επιθυμία εγωιστικής κατοχής, γιατί ήταν αστρικά και πνευματικά ανδρόγυνοι. Ο Εωσφόρος είχε αντιληφθεί ότι για να δημιουργηθεί ο ανεξάρτητος άνθρωπος, ο άνθρωπος της επιθυμίας και της εξέγερσης, χρειαζόταν ο διαχωρισμός των φύλων. Για να γοητεύσει της Αγγέλους στη σκέψη του, έχυσε σε μήτρα στο αστρικό φως τη γοητευτική μορφή της μελλοντικής γυναίκας, της ιδανικής Εύας και την παρουσίασε της Αγγέλους. Πλήθος από της φλογίστηκε γεμάτο ενθουσιασμό βλέποντας αυτή την εικόνα, η οποία υποσχόταν στον κόσμο άγνωστες χαρές και παραληρήματα ενθουσιασμού, και συγκεντρώθηκαν γύρω από τον επαναστατημένο Αρχάγγελο.

[Σημ: Τέτοια είναι ασφαλώς η αρχέγονη αντίληψη της απόκρυφης παράδοσης, που αναφέρει ότι από την πρωταρχική ένωση του Εωσφόρου με την Λίλιθ (την πρώτη Εύα) γεννήθηκε ο Κάιν, ο άνθρωπος δηλαδή που κατέβηκε μέσα στην ύλη, καταδικασμένος να ανακατευτεί στο έγκλημα, στον πόνο και στον εξαγνισμό. Υπενθυμίζουμε ότι της οι διηγήσεις που αφορούν αυτά που συμβαίνουν στο αστρικό πεδίο δεν είναι παρά ατελείς ερμηνείες των γεγονότων τα οποία υφαίνονται στη σφαίρα της διεισδυτικότητας].

Κατά την εποχή λοιπόν εκείνη, ανάμεσα στον Άρη και τον Δία, σχηματιζόταν ένα ενδιάμεσο άστρο. Είχε ακόμα τη μορφή της δακτυλίου, προορισμένου να συμπυκνωθεί σε πλανήτη μετά τη θραύση του. Ο Εωσφόρος το είχε επιλέξει για να δημιουργήσει με της Αγγέλους του έναν κόσμο, ο οποίος, χωρίς να περάσει από της γήινες δοκιμασίες, θα έβρισκε μέσα του τη δύναμή του και τη χαρά του να γευθεί ταυτόχρονα και τον καρπό της ζωής και της Γνώσης, χωρίς τη βοήθεια του Παντοδύναμου. Οι άλλοι τότε Αρχάγγελοι και όλοι οι Ελοχίμ έλαβαν τη διαταγή να τον εμποδίσουν, γιατί της τέτοιος κόσμος θα έσπερνε τη σύγχυση μέσα στη δημιουργία και θα έθραυε την αλυσίδα θείας και της πλανητικής ιεραρχίας. Η σκληρή και παρατεταμένη μάχη η οποία διεξήχθη μεταξύ της στρατιάς του επαναστατημένου Αρχαγγέλου κατά των άλλων Αρχαγγέλων και των ανωτέρων του, έληξε με την ήττα του Εωσφόρου και είχε διπλό αποτέλεσμα:

1^ο την καταστροφή του υπό σχηματισμό πλανήτη που τα απομεινάρια του είναι οι πλανητοειδείς, και

2^ο την αποπομπή του Εωσφόρου και των αγγέλων του σε έναν κατώτερο κόσμο, σε έναν άλλο πλανήτη, ο οποίος είχε μόλις αποσπασθεί από τον πυρήνα του Ήλιου από της Κυριότητες και της Δυνάμεις.

 Της λοιπόν ο πλανήτης ήταν η Γη, όχι η σημερινή, αλλά η αρχέγονη Γη η οποία τότε ακόμη αποτελούσε ένα άστρο με τη Σελήνη.

[Σημ: Η σημερινή εσωτερική παράδοση παραδέχεται ότι, κατά την ίδια αυτή περίοδο, της αριθμός Ελοχίμ που δεν ήθελαν να λάβουν μέρος στη δημιουργία της γης και των κόσμων, οι οποίοι υπόκεινται της σκληρούς νόμους της συμπυκνωμένης ύλης, απομακρύνθηκαν από τον ήλιο πέρα από τον κύκλο του Κρόνου για να δημιουργήσουν τον πλανήτη Ουρανό, τον Ποσειδώνα κι της ακόμα. Σύμφωνα με την αρχαία διόραση, που επιβεβαιώθηκε από τη σύγχρονη διόραση το ηλιακό της σύστημα αρχικά προήλθε από το νεφέλωμα του Κρόνου. Γι αυτό και ο Κρόνος είναι και ο αρχαιότερος από της Θεούς, της με τον οποίο αρχίζει ο χρόνος].

Αυτό είναι το κοσμογονικό επεισόδιο που έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στην πλανητική ιστορία, ένα είδος πυρκαγιάς αστρικής, που η αντανάκλασή του αντικατοπτρίζεται σε της της μυθολογίες σαν κομήτης και εκτοξεύει τα πύρινα βέλη του στα απόκρυφα βάθη της ανθρώπινης ζωής.

Πρώτη αστραπή του Πόθου, της Γνώσης και της Ελευθερίας, ο πυρσός του Εωσφόρου δεν θα ξαναλάμψει σε όλο του το φεγγοβόλημα παρά μονάχα στον Ήλιο της Αγάπης και της θείας ζωής, στον Χριστό…

*

…Οι Αρχάγγελοι ήταν οι άρχοντες του πρώτου ήλιου. Οι γιοι τους, οι Άγγελοι ήταν οι άρχοντες της Γης-Σελήνης. Επέτυχαν την συνείδηση του εγώ τους αντικατοπτριζόμενοι μέσα στα ανθρώπινα σπέρματα που κατοικούσαν σε αυτό το άστρο εμφυσώντας τους τις σκέψεις τους, τις οποίες τα ανθρώπινα σπέρματα τις επέστρεφαν εμψυχωμένες και ζώσες. Χωρίς αυτό τον αντικατοπτρισμό και αυτό το διχασμό, κανένα ανθρώπινο ή θείο ον δεν μπορεί να αποκτήσει συνείδηση του εαυτού του.

[Σημ: Επειδή αυτός ο διχασμός είναι και η πρωταρχική συνθήκη της συνείδησης, γι'αυτό και η σοφία των Ροδοσταυριτών θέτει το ακόλουθο αξίωμα: Όπου υπάρχει ένα εγώ, υπάρχουν δύο εγώ].

Η ιδιόμορφη λειτουργία των Αγγέλων ήταν να καταστούν οι οδηγοί και οι εμπνευστές των ανθρώπων κατά την επόμενη κοσμική περίοδο, δηλαδή πάνω στη Γη μας. Στην αρχέγονη Σελήνη (ή Γη-Σελήνη) υπήρξαν οι αφυπνιστές του υπό σχηματισμό ανθρώπινου όντος. Διέγειραν μέσα του τις αισθήσεις, και πράττοντες κατά τον τρόπο αυτό απέκτησαν συνείδηση του εαυτού τους και της υψηλής αποστολής τους. Κατεβαίνοντας με τον Εωσφόρο μέσα στο ταραγμένο βάραθρο της ύλης, έπρεπε να ξανανέβουν στη θεία πηγή τους αγαπώντας τον άνθρωπο, υποφέροντας μαζί του, υποστηρίζοντάς τον στην αργή του ανάβαση. Και ο άνθρωπος έπρεπε να λαχταράει τον Θεό του και να τον αντιλαμβάνεται διά μέσου των Αγγέλων. Ο Άγγελος είναι το Αρχέτυπο του μελλοντικού ανθρώπου. Από την ανύψωση του ανθρώπου στην αγγελική κατάσταση πρέπει να γεννηθεί στο τέλος της πλανητικής εποχής ένας καινούργιος θεός, η ελεύθερη και δημιουργική ατομικότητα. Πριν όμως από αυτό, ήταν αναγκαία η κάθοδος μέσα στο σκοτεινό στροβίλισμα, μέσα στο εργαστήριο της ζωώδους υπόστασης. Και ποιος θα μπορούσε να μας πει, ποιος θα υποφέρει περισσότερο, ο πιο ταπεινωμένος άνθρωπος, ο πιο βασανιζόμενος καθώς αποκτά την συνείδηση του εαυτού του, ή ο αθέατος Άγγελος που υποφέρει και αγωνίζεται μαζί του;…

*

…Η Γη όπου κατοικούμε, η Άδαμα του Μωυσή, η Δημήτηρ του Ορφέα και του Ομήρου, μας φαίνεται πολύ γηραιά γιατί η ανθρωπότητα είναι πολύ παλιά και μια ανθρώπινη ενσάρκωση πολύ σύντομη, το άστρο μας όμως είναι νέο ακόμη σε σχέση με τη διάρκεια του σημερινού του οργανισμού και το μακρινό μέλλον του επιφυλάσσει τρία ακόμα αβατάρ όπως μας βεβαιώνουν οι μεγάλοι διδάσκαλοι. Η σύστασή της ως Πλανήτη-Γη, η οποία και μόνη πρέπει να μας ενδιαφέρει στο παρόν κεφάλαιο, οφείλεται στην τελευταία μεγάλη κοσμογονική αναστάτωση, το διαχωρισμό δηλαδή της Γης και της Σελήνης.

Η σημερινή Σελήνη αποτελούσε άλλοτε αναπόσπαστο μέρος με τη Γη. Αποτελούσε τον πιο πυκνό και πιο βαρύ πυρήνα της δεύτερης. Οι πνευματικές Δυνάμεις οι οποίες διαχώρισαν τη Γη από τη Σελήνη ήταν οι ίδιες εκείνες που απόσπασαν κάποτε τη Γη-Σελήνη από τον Ηλιο. Βασικός σκοπός αυτού του χωρισμού ήταν η κάθοδος του ανθρώπου από το αστρικό πεδίο στο φυσικό πεδίο, όπου έπρεπε να αποκτήσει την προσωπική συνείδηση με την ανάπτυξη νέων οργάνων. Αυτό όμως το βασικό συμβάν για την ανθρώπινη τάξη, δεν μπορούσε να συμβεί παρά μόνο με το διαχωρισμό της Γης και της Σελήνης σε δύο πόλους, από τους οποίους η Γη αντιπροσωπεύει τον αρσενικό πόλο και η Σελήνη τον Θηλυκό.

[Σημ: Και αντίθετα, σε σχέση με τον ήλιο η Γη αντιπροσωπεύει το θηλυκό στοιχείο].

Η αντίστοιχη φυσιολογική ανάπτυξη είχε για συνέπεια την εμφάνιση των φύλων στο ζωικό βασίλειο καθώς και στο ανθρώπινο βασίλειο Το ανθρώπινο είδος δεν αποσπάσθηκε από την κατάσταση του ζώου παρά μόνο με τον διαχωρισμό των ζωντανών όντων σε αντίθετα φύλα. Και με το δισεξουαλισμό, τρεις καινούργιες δυνάμεις εμφανίσθηκαν: η σεξουαλική αγάπη, ο θάνατος και η μετενσάρκωση. Ενεργητικοί παράγοντες δράσης διαχωρισμού και ανανέωσης, γοητείες και τρόμοι, τρομερά κεντρίσματα και μαστίγια της ανθρώπινης εξέλιξης.

Πριν όμως να λάβει τη σημερινή του μορφή, το ανθρώπινο ον, που κατέβηκε από το αστρικό πεδίο στο φυσικό πεδίο, πέρασε από τις κύριες ζωικές μορφές (ψάρι, ερπετό, τετράποδο, ανθρωποειδές). Αντίθετα όμως από τη θεωρία των Ντάρβιν και Χαίκελ, οι ουσιαστικοί παράγοντες της ανθρωπότητας, η οποία διέσχισε με το δικό της τρόπο τις φάσεις των μεγάλων ειδών, δεν υπήρξαν ούτε η φυσική επιλογή, ούτε η προσαρμογή στο περιβάλλον, αλλά μια εσωτερική ώθηση, κάτω από την επίδραση των Πνευματικών Δυνάμεων, η οποία ακολούθησε τον άνθρωπο βήμα με βήμα και τον βοήθησε να εξελιχθεί σταδιακά και να αναπτυχθεί Ποτέ ο άνθρωπος δεν θα είχε κατορθώσει να διασχίσει τα φοβερά στάδια που τον οδήγησαν από την ενστικτώδη ζωική κατάσταση στη συνειδητή ανθρωπότητα χωρίς τα ανώτερα όντα, που την διέπλασαν διεισδύοντα μέσα της και τυποποιώντας την από γενεά σε γενεά και από αιώνα σε αιώνα, στη διάρκεια χιλιάδων ετών. Ήταν μία δημιουργία και μαζί μια συνεργασία, ένα μείγμα, μια σύντηξη και ένα ακατάπαυστο καλούπιασμα. Τα οδηγά πνεύματα, θα δούμε, ενήργησαν κατά τρόπο διπλό επάνω στη γενόμενη ανθρωπότητα, είτε ενσαρκούμενα στα σώματά της, είτε με πνευματική εμφύσηση. Ετσι διαπλάσθηκε το ανθρώπινο ον και εκ των έσω και εκ των έξω. Μπορούμε συνεπώς να βεβαιώσουμε ότι ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα και το δικό του έργο και το έργο των Θεών. Από αυτόν τον ίδιο προήλθε η προσπάθεια, από εκείνους όμως ο θείος σπινθήρας, η αρχή της αθάνατης ψυχής...

*

…Πάνω στη Σελήνη είχε παραμείνει μια ολόκληρη τάξη Αγγέλων, εωσφορικής κατηγορίας και του πιο κατώτερου βαθμού, εκείνων δηλαδή που επίμονα επιθυμούσαν όχι μόνο να γίνουν οι οδηγοί των ανθρώπων, αλλά και να ζήσουν οι ίδιοι τη ζωή τους αποκτώντας ένα σώμα φυσικό και αναμιγνυόμενοι με τις βίαιες αισθήσεις της ύλης. Αυτοί εισέβαλαν μαζικά για να ενσαρκωθούν μέσα στα σώματα των μελλοντικών ανθρώπων τα οποία ήταν ακόμα σε υποτυπώδη κατάσταση σαυροειδών με κεφάλια δελφινιών. Με μεγάλη και εντατική τους προσπάθεια ανέπτυξαν το αιμοφόρο και το νευρικό σύστημα. Εισερχόμενοι έτσι στην γενόμενη ανθρωπότητα, της προσκόμισαν, μαζί με τον ανικανοποίητο πόθο, το θείο σπινθήρα, την αθάνατη αρχή του εγώ. Χρειαζόταν όμως, αυτό το βίαια δημιουργημένο και κρυσταλλοποιημένο εγώ, να φωτιστεί και να γονιμοποιηθεί από πνεύματα κατηγορίας πολύ ανώτερης και πραγματικά θείας. Στον πλανήτη Αφροδίτη κατοικούσε τότε μια κατηγορία Πνευμάτων για τα οποία μιλήσαμε πιο πάνω, τις Αρχές, εκπαιδευτές των Αρχαγγέλων, τα πιο ανώτερα μεταξύ εκείνων που η ινδική μυθολογία αναφέρει με το όνομα Ασούρας. Ανώτερα από όλα τα άλλα πνεύματα της τρίτης θείας ιεραρχίας, αυτοί οι αρχηγοί οι προορισμένοι για τη δημιουργία και την εκπαίδευση του ανθρώπου, είναι άξιοι του ονόματος των Θεών. Γιατί δεν μπορούν να επενδυθούν ένα φυσικό σώμα, ούτε να αφομοιωθούν με κανένα τρόπο με την ύλη. Περιφρονούν τη φωτιά και ζουν μέσα στο φως μονάχα. Μπορούν όμως να γίνουν ορατοί από κατώτερα όντα επενδυμένοι με ένα αιθερικό σώμα στο οποίο δίνουν όλες τις μορφές των σκέψεών τους και με μια ακτινοβόλα αστρική επικάλυψη. Τέτοια είναι τα ανώτερα όντα τα οποία κατέβηκαν να κατοικήσουν, επί ένα διάστημα, επάνω στη Γη, κατά τη λεμουριανή περίοδο. Φαίνεται ότι γι'αυτά τα Όντα μιλάει ο Ησίοδος όταν λέει ότι: «Οι Θεοί ενδεδυμένοι αέρος επορεύοντο μεταξύ των ανθρώπων»…

*

…Μα ποιοι ήταν λοιπόν αυτοί οι Ρίσσι; Ήταν οι προϊστορικοί ιδρυτές της κάστας και της επιστήμης των βραχμάνων. Από τη χαραυγή των βεδικών χρόνων, αυτοί σχημάτιζαν μια κάστα απομονωμένη από τους βέβηλους. Οι βραχμάνοι ήταν τότε διαιρεμένοι σε επτά φυλές και λέγανε πως ήταν οι αποκλειστικοί κάτοχοι του Βράχμαν, της άγιας δηλαδή μαγείας που επιτρέπει την επικοινωνία με τα θεία όντα του πνευματικού κόσμου. Μόνο αυτοί είχαν το δικαίωμα να γεύονται το μεθυστικό ποτό, το σόμα, το ποτό των Θεών, του οποίου το υγρό της σπονδής στις ιεροτελεστίες ήταν απλώς το σύμβολο. Λέγανε πως η καταγωγή τους αναγόταν σε πανάρχαια και μυστηριώδη όντα, στους επτά Ρίσσι, "οι οποίοι, στην αρχή της δημιουργίας και κάτω από θεία καθοδήγηση, είχαν οδηγήσει τους ανθρώπους πέρα από τον ποταμό του κόσμου Ράζα". Αυτό είναι μια τρανή απόδειξη ότι οι Ρίσσι των βεδικών χρόνων είχαν από παράδοση διατηρήσει την ανάμνηση των μεταναστεύσεων που ξεκίνησαν από την Ατλαντίδα με κατεύθυνση την Ευρώπη και την Ατλαντίδα.

Αυτοί λοιπόν οι Ρίσσι είχαν αφήσει διαδόχους που ζούσαν μέσα στα δάση, κοντά σε ιερές λίμνες, στη μόνωση των Ιμαλάϊων ή στις όχθες των μεγάλων ποταμών. Για μόνη τους διαμονή, ένα καταφύγιο με ξύλα καλυμμένο από φυλλώματα. Μέσα σε αυτό το υπαίθριο ερημητήριο τους περιστοίχιζαν συχνά και μερικοί μαθητές. Άλλοτε ζούσαν μόνοι μέσα στην καλύβα τους, κοντά σε μια φωτιά που σιγόκαιγε κάτω από τις στάχτες, ή με μια γκαζέλλα, σιωπηρή και υπάκουη σύντροφο των βαθιών συλλογισμών τους. Στην πραγματικότητα, οι Ρίσσι αποτελούσαν την ανώτατη βαθμίδα των βραχμάνων. Από αυτούς προερχόταν η διδασκαλία, η εμπνευσμένη σκέψη, οι κανόνες και οι νόμοι της ζωής, η μυστική σοφία. Μερικοί από αυτούς, όπως ο Βισβαμίτρα και ο Βασίστα, αναφέρονται μέσα στις Βέδες σαν οι δημιουργοί των ύμνων. Σε τι λοιπόν συνίστατο αυτή η πανάρχαιη σοφία, η οποία φτάνει σε εποχές που ήταν άγνωστη ακόμα η χρήση της γλώσσας; Βρίσκεται τόσο μακριά από μας που μόλις μπορούμε να τη σχηματοποιήσουμε. Γιατί αυτή βασίζεται σε ένα άλλο είδος σύλληψης και σε έναν άλλον τρόπο σκέψης από αυτές στις οποίες είναι εθισμένος ο σημερινός άνθρωπος, αυτός που δεν συλλαμβάνει παρά μόνο με τις αισθήσεις του και δεν σκέπτεται παρά μόνο με τρόπο αναλυτικό. Ας αποκαλέσουμε τη σοφία των Ρίσσι πνευματική διόραση, εσωτερικό διαφωτισμό, διαισθητική και συνθετική θεώρηση του ανθρώπου και του σύμπαντος. Αυτός που μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε αυτές τις ικανότητες που σήμερα έχουν ατροφήσει είναι η κατάσταση τις ψυχής που τις ανέπτυξε…

*

…Η παράδοση αναφέρει ότι επί επτά ολόκληρα χρόνια ο Σάκια-Μούνι συνέχιζε τις ασκήσεις εσωσυγκέντρωσης πριν να επιτύχει τη φώτιση. Έφτασε τελικά με τη μορφή μιας σειράς εκστάσεων κατά τη διάρκεια του ύπνου του. Πρέπει να ακολουθήσουμε από πολύ κοντά τα ψυχικά φαινόμενα, που συγκέντρωσε ο μύθος κατά τις τέσσερις αυτές νύχτες της έκστασης. Γιατί από τον ιδιόμορφο χαρακτήρα τους και την ερμηνεία τους πήγασε η διδασκαλία του Βούδα και όλος ο Βουδισμός.

Στη διάρκεια της πρώτης νύχτας, ο Σάκια-Μούνι διείσδυσε σ'αυτό που η Ινδία αποκαλεί Κάμα λόκα (τόπο της επιθυμίας). Είναι ο Αμεντί της Αιγύπτου, ο Αδης των Ελλήνων, το Καθαρτήριο των χριστιανών. Είναι η σφαίρα που ο δυτικός αποκρυφισμός ονομάζει αστρικό κόσμο, ή η ψυχική κατάσταση που καθορίζεται με τις λέξεις η σφαίρα της διεισδυτικότητας, Χάος σκοτεινό και συννεφιασμένο...

Τη δεύτερη νύχτα, ο ερημίτης μπήκε μέσα στο κόσμο των ευτυχισμένων ψυχών...

…Την τρίτη νύχτα, με μια έντονη προσπάθεια υψώθηκε ως τον κόσμο των θεών. Θα μπορούσε άραγε τώρα να βρει την τόσο πολυπόθητη γαλήνη; Ήταν ένα όνειρο που καμία περιγραφή δεν μπορεί να το αποδώσει, κάτι το απερίγραπτο, ένα υπέρτατο πανόραμα άρρητου μεγαλείου. Είδε πρώτα τα φωτεινά Αρχέτυπα, που λάμπανε στο κατώφλι του κόσμου των Ντέβα, κύκλους, τρίγωνα, αστέρια και σπινθηροβολούσαν, καλούπια του κόσμου του υλικού...

Μόλις αποκοιμήθηκε, ξαναείδε τον τεράστιο τροχό της ύπαρξης σαν ένα σκοτεινό κύκλο που πάνω του έβριθαν αναρίθμητα ανθρώπινα όντα. Ο ακούραστος τροχός αργογυρνούσε. Εδώ κι εκεί, μερικοί τολμηροί αγωνιστές, μερικοί εξαίρετοι ασκητές ξεπρόβαλλαν πάνω από το σκιερό κύκλο του τροχού μέσα στη φωτοσκίαση που τον έζωνε. Ήταν οι σοφοί ασκητές, οι Βοδισάτβα που ζήσανε πριν από αυτόν. Κανένας τους όμως δεν είχε φτάσει ως την τελική ανάπαυση, την αληθινή σωτηρία. Γιατί όλοι τους είχαν ξαναπέσει στο σκοτεινό κύκλο, όλοι τους είχαν ξαναρπαχτεί από το μοιραίο τροχό. Και τότε ο Σάκια-Μούνι δοκίμασε τον πιο δυνατό πόνο, την κατάρρευση όλου του είναι του και μαζί την κατάρρευση του κόσμου των φαινομένων, του κόσμου της πλάνης. Αυτό όμως το υπέρτατο ξέσκισμα, το απόλυτο εσωτερικό κενό το διαδέχτηκε μια ανείπωτη ευτυχία. Ένιωθε να βυθίζεται σε μια βαθιά θάλασσα σιωπής και γαλήνης. Εκεί, μήτε μορφή υπήρχε, μήτε φως, μήτε η ελάχιστη ανακίνηση ζωής. Το είναι του διαλυόταν σε μία γλυκιά ανυπαρξία μέσα στην κοιμισμένη ψυχή του κόσμου, όπου καμιά ανάσα δεν έβγαινε, καμιά πνοή δεν υπήρχε, και η συνείδησή του έσβησε μέσα σ'αυτή τη μακάρια απειροσύνη. Είχε πετύχει τη Νιρβάνα…

*

…Ο Ηλιακός Λόγος είναι ο Θείος Λόγος που εμψυχώνει τον πλανητικό μας κόσμο. Δοξάζοντας και υμνώντας τον ήλιο, οι αρχέγονοι Ρίσσι και οι βεδικοί αοιδοί δεν λάτρευαν μονάχα το φυσικό ήλιο. Πίσω απ'αυτόν, προαισθάνονταν το Πνεύμα που εμψυχώνει το άστρο-βασιλιά. Το πλανητικό μας σύστημα και η γη, η πιο πυκνή του υπόσταση, αυτή όπου το Πνεύμα και η Υλη φθάνουν στην μεγαλύτερή τους ένταση και πλοκή, δημιουργώντας την πιο ρωμαλέα και δραστήρια ζωή, δημιουργήθηκαν από την ιεραρχία των κοσμικών δυνάμεων

Όλα με την έμπνευση, την απορροή του απείρου και αβυθομέτρητου Θεού. Είναι αυτό που η Γένεση εκφράζει κατά τρόπο θαυμαστό με τη λέξη Ελοχίμ, που σημαίνει ο Θεός-οι-Θεοί. Από την αρχή όμως, από την Κρόνια περίοδο της πλανητικής ζωής, η θεία σκέψη, ο Λόγος ο οποίος ειδικά πρωτοστατεί στο ηλιακό μας σύστημα, είχε την τάση να συμπυκνώνεται και να εκδηλώνεται σε ένα όργανο κυριαρχικό που θα ήταν κατά κάποιο τρόπο ο λόγος του και η φλεγόμενη εστία του. Αυτό το Πνεύμα, αυτός ο Θεός, είναι ο βασιλιάς των Ηλιακών Πνευμάτων, ανώτερος από τους Αρχαγγέλους, τις Κυριότητες, τους Θρόνους και τα Σεραφείμ, εμπνευστής τους μαζί και το υπέρτατο άνθος της κοινής τους δημιουργίας, επωασμένος από αυτούς και μεγεθυνόμενος μαζί τους για να τους υπερκεράσει, προορισμένος να αποβεί ο ανθρώπινος Λόγος του Δημιουργού, όπως το φως των άστρων είναι ο παγκόσμιος λόγος του. Αυτός είναι ο Ηλιακός Λόγος, ο Κοσμικός Χριστός, κέντρο και ρίζα της γήινης εξέλιξης.

Όπως όλοι οι αληθινοί Μύστες, γνώριζε και ο Ζωροάστρης το νόμο της μετενσάρκωσης, ποτέ του όμως δεν μίλαγε γι'αυτόν. Η αποκάλυψή του δεν συμπεριλαμβανόταν στην αποστολή του. Η ιδέα αυτή θα λοξοδρομούσε την Άρια φυλή από το έργο για το οποίο ήταν προορισμένη την εποχή εκείνη, για την κατάκτηση του εδάφους με την καλλιέργεια και την εμπέδωση της οικογένειας. Δίδασκε όμως στους εσωτερικούς του μαθητές την αρχή του Κάρμα με τη στοιχειώδη μορφή του, δηλαδή ότι η άλλη ζωή είναι η απόρροια της παρούσας. Οι βέβηλοι πηγαίνουν στο βασίλειο του Αριμάν. Οι αγνοί με το θάνατό τους περνάνε από μια φωτεινή γέφυρα λαμπερή σαν διαμάντι, κοφτερή σαν την κόψη του σπαθιού. Ψηλά σ'αυτή τη γέφυρα τους περιμένει ένα φτερωτό αγγελούδι, όμορφο σαν δεκαπεντάχρονη παρθένα και αυτή η παρθένα τους λέει: "Εγώ είμαι το έργο σου, είμαι το αληθινό σου εγώ, είμαι η ίδια η ψυχή σου όπως τη λάξευσες εσύ ο ίδιος!"…

*

…Παρά την αίσθηση αυτή ταυτότητας ανάμεσα στη φύση και στη ψυχή, στα πιο παλιά χρόνια υπήρχαν στην Ελλάδα δύο ευδιάκριτες θρησκείες: η θρησκεία των Ολύμπιων ή των ουράνιων Θεών (Δίας, Ήρα, Απόλλωνας, Παλλάδα, κ.α) και η θρησκεία των αποκαλούμενων χθόνιων θεοτήτων (Δήμητρα, Περσεφόνη, Πλούτωνας, Εκάτη, Διόνυσος). Η πρώτη είναι η επίσημη θρησκεία και αντιστοιχεί στον εξωτερικό και ορατό κόσμο. Η δεύτερη είναι η θρησκεία των Μυστηρίων και αφορά τον εσωτερικό κόσμο της ψυχής. Είναι κατά κάποιο τρόπο η θρησκεία της απόκρυφης υφής των πραγμάτων, των υπόγειων δυνάμεων, των εσωτερικών δηλαδή δυνάμεων με τις οποίες ανοίγει η θύρα του αόρατου κόσμου και του Υπερπέραν. Η πρώτη δίδασκε να σεβόμαστε τους Θεούς σύμφωνα με τις ιεροτελεστίες και τους καθιερωμένους νόμους, η δεύτερη οδηγούσε στα τρομαχτικά μυστικά και αναβάπτιζε τη ζωή του μύστη στις αρχέγονες πηγές. Και σ'αυτό οφειλόταν και το όνομα των "Μεγάλων Θεαίνων" που το αναγνώριζαν μονάχα στη Δήμητρα και τη Περσεφόνη…

*

…Ο Δίας, η αστρική αύρα του κόσμου, ο Ποσειδώνας το ζωτικό του σώμα, ο Πλούτωνας το φυσικό του σώμα. Εδώ έχουμε συγκροτημένη, με μόνη την αρετή της διαισθητικής θεώρησης, την κοσμική τριάδα και την ανθρώπινη τριάδα. Έλειπε όμως ακόμα το πιο ουσιαστικό: η οργανική αρχή, το δημιουργικό πνεύμα που ενώνει τα επί μέρους τμήματα σε ένα ομοιογενές σύνολο, που τα διαπερνάει με την πνοή του και προκαλεί την κυκλοφορία της ζωής μέσα τους. Έλειπε από εκεί μέσα η συνείδηση, το εγώ. Για τους Έλληνες λοιπόν, το κοσμικό εγώ από το οποίο εκπορεύεται το ανθρώπινο εγώ, ήταν ο Διόνυσος...

…Η θρησκεία της Ελευσίνας δεν περιλάμβανε μονάχα τις ιεροτελεστίες, τις παραστάσεις και τις περιοδικές γιορτές. Κατά την εποχή της ακμής της, πριν από τους μηδικούς πολέμους, ο ουσιαστικός πυρήνας των Μυστηρίων συνίστατο στη διδασκαλία και τα πορίσματα της ιερής σοφίας. Όλα αυτά τα κοινωνούσαν στους μύστες που έφθαναν για να μείνουν επί ένα διάστημα μέσα στον περίγυρο του ναού. Επιδίωκαν την ψυχική εξάσκηση με νηστείες, διαλογισμούς για τη φύση της ψυχής και των θεών, με μια διαυγή συγκέντρωση της σκέψης πριν από τον ύπνο και κατά το ξύπνημα για να μπορούν να συγκρατούν μια σαφή ανάμνηση και εντύπωση των ονείρων που ο συνηθισμένος άνθρωπος πολύ σπάνια θυμάται. Σκοπός της μύησης αυτής ήταν να καταστήσουν το μύστη (αυτόν που τον καλύπτει ένας πέπλος) έναν επόπτη (δηλαδή έναν οραματιστή) και να τον καταστήσουν ικανό να δει το Διόνυσο. Ο Διόνυσος όμως ήταν ένας πολλαπλός Θεός, ένας Θεός κατατμημένος μέσα σε όλη την ανθρωπότητα και ο οποίος εκδηλωνόταν σε κάθε μαθητή κατά τρόπο διαφορετικό. Στην Ελευσίνα, γνώριζαν τρεις μορφές του, που αντιστοιχούσαν σε τρεις βαθμούς μύησης. Ο πρώτος βαθμός, προσιτός στην αφηρημένη μονάχα διάνοια, ήταν ο βαθμός του Ορφέα, ο Διόνυσος-Ζαγρέας, κομματιασμένος μέσα σε όλα τα όντα. Έλεγαν στον αρχάριο υποψήφιο για μύστη: "Μάθε πως το υπέρτατο Πνεύμα, το θείο Εγώ, θυσιάστηκε για να εκδηλωθεί και κατατμήθηκε μέσα στις απειράριθμες ψυχές. Ζει και υποφέρει, εισπνέει και εκπνέει μέσα σου, όπως και στους άλλους. Ο κοινός θνητός δεν τον γνωρίζει, για τον μυημένο όμως η προσπάθεια έγκειται στο να ανασυγκροτήσει την ολότητά του μέσα στον ίδιο τον εαυτό του. Αυτό δεν μπορεί να επιτελεστεί μέσα σε μια μονάχα μέρα. "Παρατήρησε μέσα σου, ως τα βάθη του εαυτού σου, αναζήτησέ τον και θα τον ανακαλύψεις". Ο μύστης αυτοσυγκεντρωνόταν, διαλογιζόταν, παρατηρούσε μέσα του εντατικά, -και δεν έβρισκε τίποτε. Συνήθως δεν μπορούσε να καταλάβει αυτόν τον Θεό που ήταν παντού σκόρπιος, ένας και ταυτόχρονα πολλαπλός υπέρτατος και ουτιδανός, ισχυρός και πανάθλιος. Ήταν η πρώτη, η πιο ελαφριά δοκιμασία, βασανιστική όμως από τώρα, η δοκιμασία της αμφιβολίας της ψυχής μπροστά στις ανεπίλυτες αντιφάσεις της λογικής που δεν έχει ακόμα φωτιστεί. Ο ιεροφάντης έλεγε στον απογοητευμένο μύστη: "Διδάξου να κατανοείς την αναγκαιότητα της αντίφασης που βρίσκεται στο βάθος όλων των πραγμάτων. Χωρίς πόνο δεν θα υπήρχε ζωή, και χωρίς πάλη καμιά πρόοδος, χωρίς αντίφαση καμιά συνείδηση. Ο Διόνυσος θα έμενε για πάντα κρυμμένος μέσα στους κόλπους του Δία, και συ ο ίδιος δεν θα ήσουνα παρά μια σταγόνα νερό διαλυμένη μέσα σε ένα νεφέλωμα. Υπήρξε εποχή, η αλήθεια είναι πολύ μακρινή, τον καιρό της Ατλαντίδας, τότε που ο άνθρωπος ο πρωτόγονος ήταν τόσο αναπόσπαστος με τη φύση ώστε έβλεπε τις δυνάμεις τις κρυμμένες μέσα στα στοιχεία και μιλούσε μαζί τους. Εκείνη την εποχή που οι Αιγύπτιοι την ονόμασαν εποχή του Σέσου Χωρ, εποχή που οι Θεοί βασίλευαν πάνω στη γη. Ο Διόνυσος τότε, αν και κομματιασμένος από τους ανθρώπους, ήταν ακόμα ενωμένος με την συνείδησή τους. Γιατί οι άνθρωποι εκείνης της εποχής ήταν ενορατικοί και οι Θεοί ζούσαν μαζί τους σε αιθέριες μορφές, μεταβαλλόμενες, μορφές όλων των ειδών.

Υπήρξε μια άλλη εποχή, πολύ κοντινότερα στη δική μας, κατά την οποία το θείο πνεύμα ενσαρκώθηκε σ'αυτούς που εμείς ονομάζουμε ήρωες. Τους έλεγαν Ηρακλή, Ιάσονα, Κέκρωπα, Κάδμο, Θησέα και άλλους πολλούς. Ανάμεσα σε αυτούς τους θεϊκούς ανθρώπους, οι οποίοι ίδρυσαν τις πόλεις μας και τους ναούς μας, υπήρξε και ένας που έφυγε από την Ελλάδα για να κατακτήσει την Ινδία και να επιστρέψει στην Θράκη από την Αραβία και τη Μικρά Ασία, με την παράξενη συνοδεία, διαδίδοντας παντού τη λατρεία της αμπέλου και της χαράς. Αυτόν τον ονομάζουμε ο Δεύτερος Διόνυσος. Αυτός δεν γεννήθηκε από την Ουράνια Δήμητρα από το αδημιούργητο φως, όπως ο πρώτος, αλλά από μια θνητή γυναίκα που οι Έλληνες την έλεγαν Σεμέλη. Αυτή, με μια παράτολμη επιθυμία, ζήτησε να δει το Θεό της σε όλο του το μεγαλείο και πέθανε κεραυνοβολημένη από την επαφή του. Από την περίπτυξη όμως του αγνώστου Θεού είχε συλλάβει ένα θεϊκό παιδί. Μάθε τώρα τι μας διδάσκει αυτή η περιπέτεια. Αν ο σημερινός άνθρωπος ζητούσε απότομα να δει το Θεούς, με τα φυσικά του μάτια, αυτό δηλαδή που βρίσκεται πίσω από τη φυσική όψη των πραγμάτων και τις κοσμικές δυνάμεις μέσα στις οποίες κινιόταν άνετα ο Άτλαντας, για το λόγο ακριβώς ότι εκείνος ήταν εντελώς διαφορετικά οργανωμένος, ο σημερινός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να ανεχτεί το τρομακτικό αυτό θέαμα, αυτόν τον ανεμοστρόβιλο φωτός και φωτιάς. Θα πέθαινε κεραυνοβολημένος, όπως η ερωμένη του Θεού, η πολύ λαμπερή Σεμέλη. Ο γιος όμως της τολμηρής θνητής, ο Διόνυσος που κάποτε περπάτησε πάνω στη γη σαν άνθρωπος με σάρκα και οστά, ζει πάντα στον πνευματικό κόσμο. Αυτός είναι εκείνος που οδηγεί τους μυημένους, αυτός είναι που τους δείχνει το δρόμο των Θεών! Να εγκαρτερείς... και θα τον δεις!"

Έφτανε λοιπόν κάποια νύχτα που ο μύστης, κοιμισμένος μέσα στο κελί του ναού της Ελευσίνας, έβλεπε σ'ένα όνειρο μα περνάει από μπροστά του ο Θεός στεφανωμένος με κληματόβεργες και με τη συνοδεία του από Φαύνους, Σάτυρους και Βακχίδες. Και, πράγμα παράξενο, αυτός ο Διόνυσος ούτε καν είχε τα κανονικά χαρακτηριστικά ενός Ολύμπιου, αλλά μάλλον το πρόσωπο ενός Σιληνού. Από το υπέροχο όμως μέτωπό του κι από τα μάτια του ξέφευγαν αστραπές διόρασης και ακτίνες έκστασης που πρόδιδαν την θεϊκή του φύση. Και ο μύστης μονολογούσε: "Αν ένας ημίθεος είχε μια τέτοια μορφή τότε πως θα ήμουν εγώ και πως είμαι ακόμα και τώρα με όλα τα πάθη μου;" Έβλεπε τότε να κουλουριάζεται μπροστά του ένα παράξενο τέρας, ένα έκτρωμα που ήταν και ταύρος, φίδι και λυσσασμένος δράκοντας μαζί, που η θέα του προκαλούσε τρόμο. Κι όμως μια φωνή εσωτερική του κραύγαζε ανελέητα: "Κοίτα καλά, αυτό το πράγμα είσαι εσύ ο ίδιος!"

Αν διηγιόταν αυτό το όραμα στον ιεροφάντη, αυτός του απαντούσε: "Βρήκες το Διόνυσο που σε έκανε να δεις το Φύλακα της Πύλης, τον κατώτερο δηλαδή εαυτό σου, αυτόν που ήσουνα σε πολλές προηγούμενες ενσαρκώσεις σου και κατάλοιπά της έχεις ακόμα και σήμερα μέσα σου. Πρέπει να μάθεις να ανέχεσαι τη θέα του τέρατος, να το γνωρίσεις, να το φιμώνεις και να το υποδουλώνεις. Αν δεν καταφέρεις να αλυσοδέσεις τον Κέρβερό σου, δεν θα εισέλθεις στη χώρα των σκιών, δεν θα κατέβεις στον Αδη!". Πολλοί μύστες επαναστατούσαν με την ιδέα αυτή και την αποκρούανε με αγανάκτηση, μερικοί μάλιστα την κορόιδευαν. Δεν συναινούσαν με την ιδέα να παραδεχτούν πως έπρεπε να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους μέσα σ'εκείνο το τέρας και την απέρριπταν με φρίκη. Απεδείκνυαν έτσι πως δεν μπορούσαν να προσαρμοστούν στις μεθόδους της Ελευσίνας κι ότι θα έπρεπε να εγκαταλείψουν τη συνέχιση της προσπάθειας για μύηση. Όσοι, αντίθετα, μπορούσαν να εξοικειωθούν με τέτοια φαινόμενα, κατανοούσαν με επιταχυνόμενο ρυθμό το νόημα και το σκοπό τους. Ο Δεύτερος Διόνυσος γινόταν ο εκπαιδευτής τους και τους αποκάλυπτε αφαιρώντας τον ένα πέπλο μετά τον άλλο, μυστικά όλο και πιο υπέρλαμπρα. Μέσα στη καρδιά του κόσμου των θεών, που γι'αυτούς ανοιγόταν "εκ των ένδον", σαν μια κρυσταλλένια αυγή, μερικοί σπάνιοι επίλεκτοι κατάφερναν να δουν τον Τρίτο Διόνυσο.

[Σημ: Τον γιόρταζαν επίσημα με το όνομα του Ίακχου και το άγαλμά του το μετέφεραν με μεγάλη πομπή από την Αθήνα στην Ελευσίνα, την ένατη μέρα των γιορτών πριν από την άγια νύχτα. Ο Θεός Ίακχος, αναπαριστανόταν από ένα άγαλμα παιδιού γιατί τον θεωρούσαν σαν ένα αναγεννημένο θεό και σε κατάσταση ανάπτυξης].

Στην πραγματικότητα, ήταν ο πρώτος Διόνυσος (αυτός που τον κατασπάραξαν οι Τιτάνες, αυτός δηλαδή που κομματιάστηκε σε όλα τα όντα και κατατμήθηκε στους ανθρώπους), αυτός που ανασυγκροτήθηκε τώρα επαναφέρθηκε σε μια ανώτερη αρμονία και κάποιο είδος μεταμόρφωσης. Ο πρεσβύτερος και πιο έμπειρος από τους επόπτες αντιλαμβανόταν έτσι το ανθρώπινο πρότυπο με την ελληνική του μορφή, φτασμένη στην πληρότητα της συνείδησης και της ζωής, θεϊκό υπόδειγμα μιας μελλοντικής ανθρωπότητας. Εκείνος ο Διόνυσος ήταν ανυπέρβλητης και διάφανης ομορφιάς, και το μάρμαρο του Πραξιτέλη μπορεί να μας δώσει μια αμυδρή ιδέα και πρόγευση. Ένας ιδρώτας αμβροσίας στόλιζε το υπερκόσμιο σώμα του, σώμα ζυμωμένο στον αιθέρα. Θα'λεγε κανείς πως μια ουράνια Δήμητρα είχε σγουρύνει τα χρυσά του μαλλιά και η θλιβερή και γλυκιά φλόγα των ματιών του φαινόταν σαν να απαντούσε στο μαρασμό κάποιας μακρινής Περσεφόνης. Α!...αυτό το βλέμμα του Διόνυσου που αναμέτραγε την απειροσύνη του δρόμου που είχε διατρεχτεί, θα μπορούσε ποτέ να το λησμονήσει ο επόπτης;... Αυτό το βλέμμα έκλεινε μέσα του όλα τ'άλλα! Απορροφημένος από αυτόν, ο μυημένος έβλεπε ταυτόχρονα τους πειθήνιους πάνθηρες και τα ήμερα λιοντάρια να γλύφουν τα χέρια του Θεού και φωτερά φίδια να κουλουριάζονται στα πόδια του μέσα σε μια φαντασμαγορική βλάστηση.

Η μαγική του ανάσα ζωογονούσε τη φύση, και η κορεσμένη φύση ανάσαινε μέσα του... Δεν ήταν αυτός για τον οποίο είχε πει ο Ορφέας: "Οι Θεοί γεννήθηκαν από το χαμόγελό του και οι άνθρωποι από τα δάκρυά του;"

Και τότε, μια φωνή εσωτερική έλεγε στο μύστη που τώρα είχε γίνει οραματιστής: "Μια μέρα...ίσως...θα του μοιάσεις και συ!"

Γνωρίζουμε πως το δράμα, όπως το παρίσταναν μέσα στο ναό, τελείωνε με το συμβολικό γάμο της Περσεφόνης με τον αναστημένο Διόνυσο, μια ένωση που την ονόμαζαν ιερός γάμος. Εξωτερίκευε κατά κάποιο τρόπο το εσωτερικό φαινόμενο που είχαν ήδη ζήσει οι επόπτες. Ο μυημένος είχε ταξιδέψει στον άλλο κόσμο με μια προσπάθεια κατάδυσης στις αβύσσους του υποσυνειδήτου του. Σ'αυτό τον Αδη είχε συναντήσει τα τέρατα από τα Τάρταρα με όλους τους Θεούς: τη Δήμητρα (την πρωταρχική γυναίκα), την Περσεφόνη (την αθάνατη Ψυχή) και το Διόνυσο (το κοσμικό Εγώ, το υπερβατικό Πνεύμα) να εξελίσσονται προς την Αλήθεια μέσα από όλες αυτές τις μεταμορφώσεις τους. Τώρα ξαναζούσαν όλες αυτές τις καταστάσεις, μεγεθυμένες από την τέχνη, μέσα σε μια ομήγυρη ψυχών συγχρονισμένων όπως και η δική του. Τι περίλαμπρη αίσθηση, τι αναγέννηση νιώθει κανείς που ανακαλύπτει στα κατάβαθα του εαυτού του τις δυνάμεις τις οποίες μας κρύβει το ορατό σύμπαν κάτω απ'το πέπλο του και να βρίσκουμε το κλειδί τους! Τι ευτυχία να συνειδητοποιεί τις εσώτατες σχέσεις του με τον Κόσμο και να αισθάνεται σαν να ξεκινάει από τη καρδιά του ένα αόρατο νήμα και μέσα και από άλλες ψυχές να φτάνει έως τον ανερεύνητο Θεό!…

*

…Κάθε ανθρώπινο εγώ είχε πολυάριθμες προγενέστερες ενσαρκώσεις. Οι ενσαρκώσεις των μυημένων είναι είδους διαφορετικού, εξαιρετικού και ανάλογου με το βαθμό ανάπτυξής τους. Οι Εβραίοι προφήτες, οι ναμπί, ήταν γενικά αφιερωμένοι στον Θεό από τη μητέρα τους και τους έδιναν το όνομα Εμμανουήλ, ή ο Θεός μέσα του. Αυτό σήμαινε ότι ήταν εμπνευσμένοι από το Πνεύμα. Αυτά τα παιδιά που τα ανέτρεφαν σε ένα σύλλογο προφητών, και αργότερα προορίζονταν για μια ζωή ασκητική μέσα στην έρημο, τα ονόμαζαν Ναζωραίους γιατί δεν έκοβαν τα μαλλιά τους. Αυτούς που ονομάζουν στην Ινδία Βοδισάτβα έμοιαζαν (αν βέβαια λάβουμε υπόψη μας όλες τις διαφορές φυλής και θρησκείας) με τους Εβραίους προφήτες που λέγονται Εμμανουήλ Ηταν όντα των οποίων η πνευματική ψυχή (Μπόντι) ήταν αρκετά αναπτυγμένη για να έρχονται σε επαφή με το θείο κόσμο στη διάρκεια της ενσάρκωσής τους. Ενας Βούδας ήταν για τους Ινδούς ένας Βοδισάτβα που είχε επιτύχει την ηθική τελείωση κατά την τελευταία του ενσάρκωση, τελείωση η οποία προϋποθέτει μια πλήρη διείσδυση του σώματος από την πνευματική ψυχή. Επειτα από μια τέτοια εκδήλωση, που ασκεί πάνω στην ανθρωπότητα μια εξαγνιστική και αναμορφωτική επιρροή, ένας Βούδας δεν έχει πια ανάγκη να ενσαρκωθεί. Εισέρχεται στη δόξα της Νιρβάνα ή της Μη-Αυταπάτης και παραμένει στους κόλπους του θείου κόσμου από όπου εξακολουθεί να βοηθά την ανθρωπότητα.

Ο Χριστός είναι ανώτερος από έναν Βοδισάτβα και ανώτερος από έναν Βούδα. Είναι μια κοσμική δύναμη, ο εκλεκτός των Ντέβα, ο ηλιακός λόγος ο ίδιος, που δεν προοριζόταν να ενσαρκωθεί παρά μια μονάχα φορά για να δώσει στην ανθρωπότητα την πιο ισχυρή της προώθηση. Ένα πνεύμα τόσο μεγαλόπνοης ισχύος δεν θα μπορούσε να ενσαρκωθεί μέσα στους κόλπους μιας γυναίκας και μέσα στο σώμα ενός παιδιού. Ο Θεός αυτός δεν θα μπορούσε να ακολουθήσει, όπως οι άλλοι άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι, ακόμα και οι πιο μεγάλοι, την περιορισμένη γραμμή της ζωικής εξέλιξης που αναπαράγει η κυοφορία του παιδιού από τη μητέρα. Δεν μπορούσε να υποστεί τη στιγμιαία έκλειψη της θεϊκής συνείδησης που είναι ο αναπόφευκτος νόμος κάθε ενσάρκωσης. Ένας Χριστός που θα ενσαρκωνόταν απ'ευθείας μέσα στο κόλπο μιας γυναίκας θα προκαλούσε αμέσως το θάνατο της μητέρας, όπως η επίδειξη ικανοτήτων του Δία προκάλεσε το θάνατο της Σεμέλης, μητέρας του δεύτερου Διόνυσου σύμφωνα με τον ελληνικό θρύλο. Για να ενσαρκωθεί, είχε ανάγκη από το σώμα ενός ενήλικα ένα σώμα εξελιγμένου από μια ισχυρή φυλή μέχρι ένα τόσο μεγάλο βαθμό τελειότητας και αγνότητας που θα ήταν άξιος για το ανθρώπινο Αρχέτυπο, για τον πρωτόγονο Αδάμ, διαπλασμένο από τα Ελοχίμ μέσα από το αδημιούργητο φως, κατά τις αρχές του κόσμου μας.

Αυτό το σώμα, που διαλέχτηκε ανάμεσα σε όλα, το προμήθευσε ο εβραϊκός λαός στο πρόσωπο του διδασκάλου Ιησού, του Υιού της Μαρίας. Επί πλέον όμως χρειαζόταν, από τη γέννησή του μέχρι τα τριάντα του χρόνια, εποχή στην οποία ο Χριστός έπρεπε να γίνει κάτοχος του ανθρώπινου ενδιαιτήματός του, να αποκαθαριστεί και εναρμονιστεί το σώμα του διδασκάλου Ιησού από έναν μυημένο πρώτου βαθμού και να προσφέρει έτσι ένας θείος σχεδόν άνθρωπος τον οργανισμό του σε ολοκαύτωμα, σαν ένα δοχείο ιερό, για να δεχτεί τον Θεό που ενανθρωπίστηκε…

…Στην εκπαίδευση που παρέχει ο Χριστός στην κοινότητά του, θα ξαναβρούμε τώρα τους τέσσερις βαθμούς της αρχαίας μύησης, όπως διατυπώθηκαν από τον Πυθαγόρα:

1ο Παρασκευή,

2ο Κάθαρση,

3ο Τελείωση ή Φώτιση και

4ο Επιφάνεια ή Σύνθεση.

Οι δύο πρώτοι βαθμοί της μύησης αυτής επειδή προορίζονταν για το λαό, για όλους δηλαδή, εμπλέκονταν και γίνονταν ταυτόχρονα. Οι δύο τελευταίοι βαθμοί που προορίζονταν για τους αποστόλους του και ιδιαίτερα για τρεις από αυτούς, κλιμακώθηκαν κατά τα τέλη της ζωής του. Αυτή η ανακαίνιση των αρχαίων Μυστηρίων είναι, κατά κάποια έννοια, μια εκλαΐκευση και μια διαπλάτυνση, και κατά κάποια άλλη μια εμβάθυνση και μια εξάσκηση στο συνθετικό οραματισμό με ένα ανώτερο βαθμό πνευματοδοξίας.

Ο Χριστός συνεπώς είχε μια μυστική διδασκαλία που προοριζόταν για τους αποστόλους, διδασκαλία που την αποκαλούσε "τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών". Αλλά και κάτι ακόμα πιο πολύ. Όταν προσέξουμε από κοντά τη διδασκαλία αυτή, η ιεραρχία εκδηλώνεται σαφέστερα και κλιμακώνεται σύμφωνα με τους τέσσερις βαθμούς της κλασσικής μύησης:

1ο Πρώτα ο λαός, στον οποίο δίνει την ηθική διδασκαλία με τη μορφή παρόμοιων περιπτώσεων και παραβολών,

2ο Έπειτα οι εβδομήκοντα, αυτοί που έλαβαν την επεξήγηση των παραβολών αυτών. Ακολουθούν οι δώδεκα απόστολοι, οι μυημένοι στα "μυστήρια της βασιλείας των ουρανών",

4ο Και τέλος μεταξύ των τελευταίων αυτών, οι τρεις εκλεκτοί: Ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, οι μυημένοι στα βαθύτερα μυστήρια του ίδιου του Χριστού οι μόνοι οι οποίοι θα παρευρίσκονται στη μεταμόρφωση. Πρέπει να προσθέσουμε επίσης ότι, μεταξύ των τελευταίων αυτών, ο Ιωάννης θα είναι ο μόνος αληθινός επόπτης με την έννοια των μυστηρίων της Ελευσίνας και του Πυθαγόρα δηλαδή ένας οραματιστής που κατανοεί αυτά που βλέπει…

*

*    *

*     *     *

*     *     *     *