Ο μύθος της Mέριμνας

  

Yosemite Spring

...

Η παρακάτω αυτοερμήνευση του εδωνά-Είναι ως ‘μέριμνας’ έχει κατατεθεί σε έναν αρχαίο μύθο[1]:

Cura cum fluvium transiret, videt cretosum lutum

ustulitque cogitabunda atque coepit fingera.

dum deliberat quid iam fecisset, Jovis intervenit.

rogat eum Cura ut det illi spiritum, et facile imperat.

cui cum vellet Cura nomen ex sese ipsa imponere,

Jovis prohibuit suumque nomen ei dandum esse dictitat.

dum Cura et Jovis disceptant, Tellus surrexit simul

suumque nomen esse volt cui corpus praebuerit suum.

sumpserunt Saturnum iudicem, is sic aecus iudicat:

“tu Jovis quia spiritum dedisti, in morte spiritum,

tuque Tellus, quia deisti corpus, corpus recipito,

Cura enim quia prima finxitm, teneat quamdiu vixerit.

sed quae nunc de nominee eius vobis controversia est,

homo vocetur, quia videtur esse factus ex humo”.

 

Όταν κάποτε η ‘Μέριμνα’ διάβαινε ένα ποτάμι, είδε χώμα αργιλώδες. Έλαβε σκεφτικά ένα κομμάτι, κι άρχισε να του δίνει μορφή. Όταν έπιασε μετά να συλλογίζεται τι είχε πλάσει, πλησίασε ο Δίας. Η ‘Μέριμνα’ τον παρακάλεσε να παράσχει πνεύμα στο χώμα που μορφοποίησε και ο Δίας ευχαρίστως παρέσχε. Αλλά όταν αυτή θέλησε να απονείμει στο πλάσμα το όνομά της, ο Δίας της το απαγόρεψε κι απαίτησε να δοθεί το δικό του. Ενώ η ‘Μέριμνα’ κι ο Δίας μάλωναν, ορθώθηκε η Γη (Tellus), κι ήθελε να δοθεί το δικό της όνομα στο πλάσμα, εφόσον αυτή του είχε προσφέρει μέρος από το κορμί της. Ζήτησαν από τον Κρόνο να διαιτητεύσει, κι αυτός αποφάσισε τα ακόλουθα, που φαίνονται δίκαια: «Μια κι’ έδωσες, Δία, το πνεύμα, ας λάβεις το πνεύμα του όταν πεθάνει. Μια και του χάρισες το σώμα, Γη, το σώμα ας λάβεις. Αφού όμως η ‘Μέριμνα’ πρώτη διαμόρφωσε αυτό το ον, ας το κατέχει όσο είναι ζωντανό. Αλλά επειδή διαφωνείτε για το όνομα, ας ονομαστεί ‘homo’ [άνθρωπος], μια και φτιάχτηκε από humus (γη)».

 

Αυτό το προοντολογικό ντοκουμέντο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, όχι μόνο γιατί η ‘μέριμνα’ εμφανίζεται εδώ ως αυτή στην οποία το ανθρώπινο εδωνά-Είναι ανήκει ‘ισόβια’, παρά και γιατί προβάλλει η προτεραιότητα της ‘μέριμνας’ σε συνάφεια προς τη γνωστή αντίληψη, που θεωρεί τον άνθρωπο ως σύνθεση σώματος (γης) και πνεύματος. Cura prima finxit: στη μέριμνα έχει αυτό το ον στην αρχέγονη πηγή του Είναι του. Cura teneat, quamdiu vixerit: Δεν θα αποσπάται το ον από αυτή την πηγή, παρά θα διατηρείται μέσα της, και θα κυριαρχείται από αυτήν όσο ‘είναι μες στον κόσμο’. Το ‘μες-στον-κόσμο-Είναι’ έχει τον οντολογικό χαρακτήρα της ‘μέριμνας’. Αυτό το ον παίρνει το όνομα ‘homo’ όχι γιατί λαμβάνεται υπόψη το Είναι του, παρά γιατί συνίσταται από humus. Την απόφαση για το που πρέπει να ιδωθεί το ‘αρχέγονο’ Είναι αυτού του πλάσματος την παίρνει ο Κρόνος, δηλαδή ο ‘χρόνος’. Ο προοντολογικός ορισμός της ουσίας του ανθρώπου, που εκφράζεται με αυτό το μύθο, έφερε λοιπόν δίχως άλλο σε φως το είδος του Είναι που διακατέχει τη χρονική διαβίωση του ανθρώπου μες στον κόσμο.

Η ιστορία της σημασίας της οντικής έννοιας ‘cura’ [μέριμνα] επιτρέπει να διείδουμε κι άλλες θεμελιώδεις δομές του εδωνά-Είναι. Ο Burdach[2] επισύρει την προσοχή στο διπλό νόημα του όρου ‘cura’, ο οποίος δεν σημαίνει μόνο ‘αγωνιώδης προσπάθεια’, αλλά και ‘φροντίδα’, ‘αφοσίωση’. Έτσι ο Σενέκας γράφει στην τελευταία του επιστολή (Ep. 124): «Από τις τέσσερις φύσεις που υπάρχουν (δέντρο, ζώο, άνθρωπος, Θεός), διακρίνονται οι δυο τελευταίες, οι μόνες προικισμένες με λογική, κατά το ότι ο Θεός είναι αθάνατος ενώ ο άνθρωπος θνητός. Η  αγαθότητα  του ενός,  δηλαδή του Θεού,  τελειούται  από τη  φύση του. Του  άλλου,  του ανθρώπου,  από τη  μέριμνα  (cura): unius  bonum  natura  perficit,  dei scilicet,  alterius  cura,  hominis».

Η perfectio [τελειότητα] του ανθρώπου, δηλαδή το να γίνει ο άνθρωπος ό,τι μπορεί να είναι χάρη στην ελευθερία του για τις πιο δικές του δυνατότητες (χάρη στην προβολή), είναι ‘επίτευγμα’ της ‘μέριμνας’. Ισαρχέγονα όμως η ‘μέριμνα’ καθορίζει το θεμελιώδες είδος αυτού του όντος, σύμφωνα προς το οποίο τούτο έχει παραδοθεί στον κόσμο της βιομέριμνας (ρίξιμο). Το ‘διπλό νόημα’ της ‘cura’ σημαίνει μία θεμελιώδη σύσταση με την ουσιαστικά διπλή δομή[3] της ριγμένης προβολής.

…

 

 

Πηγή: Martin Heidegger, Sein und Zeit [Είναι και Χρόνος]

Πρόλογος-Μετάφραση-Σχόλια: Γιάννης Τζαβάρας, Δωδώνη, 1978

 

---

[1] Ο συγγραφέας συνάντησε το προοντολογικό αυτό τεκμήριο της υπαρκτικο-ονοτολογικής ερμηνείας του εδωνά-Είναι ως μέριμνας στο άρθρο του K. Burdach, Ο Φάουστ και η Μέριμνα. Ο Burdach δείχνει ότι ο Γκαίτε παρέλαβε από τον Herder αυτό το μύθο της Cura, που μας παραδόθηκε ως 220^ος μύθος του Υγίνου, και τον διασκεύασε για το δεύτερο μέρος του ‘Φάουστ’. 

[2] Ήδη στους Στωικούς, η μέριμνα ήταν εγκαθιδρυμένος όρος. Επανέρχεται στην Καινή Διαθήκη. Στη Βουλγάτα ό όρος είναι Sollicitudo. Η ‘μέριμνα’, έτσι καθώς θεάθηκε στην άνωθι Αναλυτική του εδωνά-Είναι, αποκαλύφθηκε στον συγγραφέα σε συνάφεια προς τις προσπάθειές του να ερμηνεύσει την αυγουστίνεια -δηλαδή ελληνο-χριστιανική- Ανθρωπολογία με βάση τις θεμελιώδεις αρχές που εγκαθιδρύθηκαν με την Οντολογία του Αριστοτέλη.

[3] Πρόκειται για το διπλό νόημα που προκύπτει από το αμοιβαίο γεγονός ότι η προβολή (η κατανόηση, η υπαρκτικότητα) ιδιάζει στο ρίξιμο (στην εύρεση, στη γεγονότητα) και το ρίξιμο στην προβολή.